Bạn bè

Tổng số lượt xem trang

Tìm kiếm Blog này

Thứ Ba, 15 tháng 8, 2017

Bắt chước (phần 2)

Trong bài phần 1 tôi đã kể rằng các thế hệ cộng sản cầm quyền xứ này gần như bê nguyên xi bộ máy tổ chức của Liên Xô hoặc Trung Quốc về nước mình, cứ nhắm mắt nhắm mũi áp dụng, họ có gì thì mình có thế, chả cần xem nó có hợp hay không, nó hay dở thế nào. Cái tâm lý đàn em, nhược tiểu cũng một phần quyết định sự bắt chước này, ngại nhỡ ra các anh thấy khác, không hài lòng thì phiền. Vậy nên, anh có thế nào, em cứ sao chép tỉ mỉ cho đủ cho đúng, bao giờ anh sửa thì em lại sửa theo, anh bỏ thì em bỏ, anh giữ thì em giữ.

Điều rất dễ thấy, về tổ chức đảng, khi Liên Xô quy định tên gọi người đứng đầu đảng là tổng bí thư thì VN cũng có tổng bí thư, lúc Liên Xô đổi thành bí thư thứ nhất thì đảng VN cũng bí thư thứ nhất, Liên Xô chán thứ nhất thứ nhì lại quay về tổng bí thư, VN cũng chán, cũng lại tổng bí thư. Về chính phủ, anh cả gọi là Hội đồng bộ trưởng thì VN cũng Hội đồng bộ trưởng, người đứng đầu hội đồng ấy Liên Xô có chức danh chủ tịch thì ta cũng chẳng kém, cũng chức danh chủ tịch. Liên Xô chán, đổi thành chính phủ, lập thủ tướng, VN vội đổi ngay thành chính phủ, đứng đầu là thủ tướng. Ông Phạm Văn Đồng trong 31 năm đứng đầu chính phủ hết làm thủ tướng lại làm chủ tịch hội đồng bộ trưởng, quanh đi quẩn lại vẫn chỉ một ghế. Dường như Liên Xô có thứ gì thì các vị nhà ta phải nhanh nhảu có ngay thứ đó, chẳng cần biết điều kiện, hoàn cảnh của gấu Nga khác ta rất nhiều.

Chủ Nhật, 13 tháng 8, 2017

Bắt chước

Trong tiếng Việt, bắt chước có nghĩa là làm theo người khác một cách máy móc. Đó là hành vi lặp lại những thứ của người khác, sao chép thụ động, chả thể hiện được cái gì của riêng mình, ngoài "tài" bắt chước.

Trong thế giới tự nhiên, con khỉ được xem là vua bắt chước. Ai làm cái gì, nó cũng làm theo, nhưng dù giỏi mấy thì vẫn là trò khỉ. Con vẹt, con sáo cũng bắt chước được tiếng người, thậm chí rất giỏi. Lại nhớ hồi năm 1997 tôi đến thăm nhạc sĩ Phan Vân, tác giả bài hát nổi tiếng “Tình thương mến” thời kháng chiến chống Pháp, trò chuyện để viết một bài chân dung về ông đăng trên báo Thanh Niên, hai bác cháu đang rôm rả, chợt nghe ngoài cửa có tiếng rao mời “Ai bánh tiêu nào”. Tôi dừng chuyện ngó ra, bảo bác ơi có ai kêu cửa, ông Phan Vân cười, bảo con két kêu đó, nó nghe hoài người rao nên nó thuộc, bắt chước i xì.

Nhưng con vật bắt chước có giỏi mấy chăng nữa cũng chỉ xách dép cho người. Trên đời này, có những siêu bắt chước, khỉ hay vẹt phải gọi bằng cụ.

Lớp tôi thời sinh viên (72-76) có thằng (hồi ấy chúng tôi tinh gọi nhau thân mật bằng thằng) Xuân Ba, nó bắt chước giọng của các danh sĩ, yếu nhân thì thôi rồi. Giọng ai nó cũng bắt chước được, bất kể phát âm Bắc, Trung, Nam, như Xuân Diệu đọc thơ tình, Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói chuyện cùng văn nghệ sĩ, cụ Hồ vui với thiếu nhi, thầy Hoàng Xuân Nhị dạy thơ bác Hồ rồi khóc… Cứ mỗi lần nó “hóa thân” là cả lũ lại há hốc mồm nghe rồi bò lăn ra cười. Chả hiểu sao nó không đi diễn kịch mà lại mò sang làm báo.

Nhưng cũng may nó không diễn kịch, chứ theo nghề này thì thua kịch sĩ Tiến Hợi chuyên đóng vai bác Hồ là cái chắc. Tiến Hợi của đoàn kịch nói Hà Nội cứ mỗi lần ra sân khấu là đám đông khán giả đứng dậy đồng loạt hô “muôn năm, muôn năm”. Tôi nhớ có lần xem Tiến Hợi diễn bác Hồ ở nhà hát lớn, lúc “bác” đau khổ phải ký lệnh xử bắn Trần Dụ Châu, nhiều người sụt sịt thương bác, có cả người nức nở nước mắt nước mũi dàn dụa.

Thứ Bảy, 12 tháng 8, 2017

Mối lo cán bộ xã

Có lẽ cần phải liệt kê lại chút ít theo kiểu nhật ký thì mới dễ hình dung vụ việc. Những thông tin trên báo chí, truyền thông và mạng xã hội thời gian qua khiến người dân không thể không lo về thực trạng cán bộ xã.

Ngày 7.8, một công dân ở xã An Bình (huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương) than phiền trên mạng xã hội việc ủy ban xã khi xác minh lý lịch cho người nhà đã lạm quyền, làm trái quy định, bêu xấu cả gia đình anh vào trong lý lịch. Anh còn chụp ảnh rõ phần xác nhận của một vị phó chủ tịch xã rằng “Bản thân và gia đình chưa chấp hành và thực hiện tốt quy định của địa phương”, trong khi theo nguyên tắc chỉ cần xác nhận lời khai có đúng không, hoặc đương sự có đang trú ngụ tại địa phương hay không.

Dư luận bất bình. Báo chí vào cuộc, chỉ ra cái sai, lạm quyền của cán bộ xã. Đích thân Chủ tịch xã An Bình phải đứng ra xin lỗi người dân, chứng thực lại lý lịch. Tưởng chuyện như thế sẽ dừng, đùng một cái, chỉ một hôm sau, xảy ra y chang, mà ngay xã ở thủ đô mới khiếp. Đích thân Chủ tịch xã Duyên Hà (huyện Thanh Trì, Hà Nội) bút phê vào lý lịch một thanh niên xin xác nhận để đi học đại học. Ông Chủ tịch Nguyễn Đăng Huấn hạ bút thật nặng nề “Ủy ban nhân dân xã Duyên Hà xác nhận anh Ngô Việt Anh có hộ khẩu thường trú tại xã. Bản thân và gia đình chưa chấp hành chủ trương chính sách của đảng, pháp luật của nhà nước, quy định của địa phương”.

Thứ Sáu, 11 tháng 8, 2017

Án văn (kỳ 3, cuối)

Trong 2 kỳ trước, tôi đã lược lại những vụ án văn nổi cộm trong đời sống văn nghệ lẫn đời sống xã hội xứ này, như Nhân văn-Giai phẩm (nhiều văn nghệ sĩ bị đi tù, cải tạo, tước quyền sống, quyền sáng tác), Việt Phương với "Cửa mở", Hoàng Cát với "Cây táo ông Lành", Hữu Loan với "Màu tím hoa sim", Quang Dũng với "Tây tiến", Bùi Ngọc Tấn với "Chuyện kể năm 2000"… Đương nhiên văn nghệ sĩ là nạn nhân, chỉ bởi vì họ là những con người cương trực, thẳng thắn, tôn trọng quyền tự do sáng tác, không chịu khép mình vào thứ văn nghệ phục vụ chính trị thô thiển; còn thủ phạm không phải ai khác chính là nhà cầm quyền. Lúc nào miệng họ cũng nói quyền tự do cho văn nghệ sĩ nhưng tay thì chỉ nhăm nhăm chụp vòng kim cô chính trị lên đầu đám sáng tác, anh nào cố tình chạy trốn, thoát ra sẽ bị pháp luật (cũng của họ) trừng trị.

Viết đến đây, tôi lại nhớ chuyện hoặc giai thoại về những ông lãnh đạo đảng cộng sản xứ này chỉ đạo văn nghệ. Hồi những năm giữa thập niên 60, khi đám văn nghệ vẫn chưa hoàn hồn sau cuộc cách mạng long trời lở đất trừng trị đám phá hoại Nhân văn-Giai phẩm (được ví kinh khủng tai hại như cuộc Cải cách ruộng đất trong văn nghệ) thì ông Trường Chinh tìm cách trấn an. Anh Năm (tên thân mật của ông Trường Chinh) trong một buổi gặp các nhà văn nhà thơ, nghệ sĩ sân khấu, điện ảnh, khi nghe đây đó có ý kiến về quyền tự do sáng tác, ông liền cười mỉm, rằng "ai nói đảng không cho các anh các chị quyền tự do sáng tác. Nói thế là hồ đồ. Đảng vẫn cho các anh các chị quyền tha hồ chửi đế quốc Mỹ đó sao". Đám nghệ sĩ, nhà văn nhà thơ ngồi nghe chết lặng. Mà đúng thật, những gì “anh Năm” nói đều có thực tế, và sau chỉ đạo ấy của ông lại càng lộ mạnh hơn quyền tự do chửi Mỹ trong các sáng tác.

Thứ Năm, 10 tháng 8, 2017

Tự sướng

Ông tổng bí thư và đảng của ông đang cơn lên đồng, khoái củ tỉ khen công cuộc chống tham nhũng, nhưng tôi thấy chả có gì phải khen, lẽ ra phải xấu hổ.

Các ông tham nhũng, rồi các ông lại chống, khen khen cái gì. Nó cũng giống như xưa kia các ông cổ hủ, cấm đoán, kìm hãm đủ mọi thứ, đến khi bị dồn vào chân tường, bắt buộc phải thay đổi mới cứu được mạng, thì lại ca ngợi là công cuộc đổi mới, cởi trói (đó là chưa nói giành phần công của dân, chính dân mới là người phá xiềng). Cởi cởi cái con khỉ, tự trói rồi tự cởi, khen khen cái gì, chưa chết là may.

Lý luận của các ông ấy lâu nay cứ rặt tào lao như vậy.

Nguyễn Thông

Thứ Tư, 9 tháng 8, 2017

Chuyện thông tin (kỳ 3, cuối)

Tuần trước (đầu tháng 8) tôi tình cờ đọc bài rất hay của bác Vũ Thư Hiên trên trang phây búc (Facebook) nhà bác. Bác Hiên là con trai cụ Vũ Đình Huỳnh, mà cụ Huỳnh là bí thư, trợ lý thân cận của cụ Hồ những năm sau cách mạng tháng 8.1945. Năm 1967-1968, ông Sáu Búa Lê Đức Thọ khi ấy là Trưởng ban Tổ chức trung ương (chức này quyền hành chỉ kém Bí thư thứ nhất, tức Tổng bí thư sau này) đã liên minh với ông Lê Duẩn triệt hạ tất cả những người không ăn cánh với hai ông, đồng thời triệt luôn những ai có tư duy đổi mới. Hai ông Lê gọi đó là đám xét lại, theo đuôi Khơ rút sốp (Khrushchev) Liên Xô và Tito Nam Tư để phá chủ nghĩa xã hội. Cụ Huỳnh và ông Hiên con trai cụ đều bị bắt, giam cầm nhiều năm, đến khi được thả ra vẫn mất hết quyền lợi chính trị, oan sai không được tháo cởi, cha thì ôm mối hận nghìn thu xuống mồ, con thì phải lưu vong xứ người suốt từ khi ra khỏi tù tới nay. Thân thiết gần gũi với cụ Hồ như thế, họ cuối cùng vẫn không thoát khỏi lao tù của chính những đồng chí đã một thời đồng cam cộng khổ với mình.

Trong bài viết, ông Vũ Thư Hiên có nhắc đến cụ Nguyễn Hữu Đang. Thế hệ những người đến nay đã ngoài 60 tuổi trở lên không mấy ai không biết tên tuổi cụ Nguyễn Hữu Đang. Cụ là một nhà cách mạng đúng nghĩa, một nhà văn hóa lừng lẫy, một trí thức nhân cách đáng kính. Chính cụ Đang là tổng công trình sư của lễ độc lập - quốc khánh ngày 2.9.1945. Cụ Hồ đã đích thân giao chức trưởng ban tổ chức lễ độc lập cho cụ Đang, chỉ trong 2 ngày cụ Đang đã lo liệu ngon lành, trôi chảy. Điều đó cho thấy tài tổ chức của một con người. Nhưng người tài thường bị ganh ghét, chữ tài liền với chữ tai một vần, nhất là với những người bản lĩnh, cương trực, không chịu xu nịnh, không chấp nhận bán linh hồn cho quỷ. Đám các ông Lê Duẩn - Lê Đức Thọ - Trường Chinh - Tố Hữu vu cho cụ Đang cùng với các ông Trương Tửu, Trần Đức Thảo, Phan Khôi cầm đầu nhóm Nhân văn-Giai phẩm, là gián điệp, phản động, âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng. Cụ Đang bị kết án 15 năm tù, thuộc diện nặng án nhất trong vụ này. Khi các ông Vũ Thư Hiên, Bùi Ngọc Tấn bị vu cho tội xét lại chống đảng, bị bắt giam và đi tù, đày lên trại giam vùng sơn cước heo hút Hà Giang thì ông Đang đã có thâm niên tù nơi đó gần chục năm rồi. Mãi năm 1973 ông Đang mới được thả, rồi bị quản thúc nơi quê nhà Thái Bình gần 20 năm nữa, bị cấm đi khỏi nơi cư trú, ai đến thăm cũng bị theo dõi chặt chẽ. Nhà văn Phùng Quán đã có bài rất xúc động kể về những ngày không tù mà như tù của ông Đang ở Thái Bình, bị hành hạ khổ như con vật, thậm chí con vật cũng không khổ bằng.

Xe giá rẻ, đừng dại bập vào

Những người mê ô tô cần tỉnh táo đừng để nhà sản xuất, nhà phân phối và báo chí lừa mị. Chúng đang đưa ra thông tin có vẻ rất tốt cho khách hàng rằng các hãng xe Nhật như Toyota, Honda đang tung ra nhiều mẫu mới xe giá rẻ, cạnh tranh với Hyundai i10, Kia morning, giá chỉ dưới... 500 triệu.

Xe hơi sắp tới bắt buộc phải rẻ, dù nhà nước này có tăng thêm nhiều sắc thuế phí để móc túi tàn mạt người mua. Bọn nói trên muốn tranh thủ bán hàng trong lúc giao thời nên tìm mọi cách tán tỉnh khách hàng. Đừng nghe chúng.

Xin lưu ý rằng mấy loại xe mới đó ở những nước ASEAN hoặc Ấn Độ hiện giá chỉ 200 triệu là kịch trần, nhu cầu sắp bão hòa rồi, nó phải đổ hàng về những nước khát xe như VN. Đó là chưa nói một số nước như Anh, Pháp đã thông báo sẽ cấm xe chạy xăng và dầu diezel từ năm 2030, tức là chỉ hơn chục năm nữa, là thứ xe đang phổ biến bây giờ. Sau thông báo này, xe tồn kho, xe đang trên dây chuyền sản xuất sẽ bị mất giá, người chính quốc ít mua, xe bị đẩy sang những nước khác. Rồi còn rẻ thối.

Nói chung không nên mua lúc này, vừa không tiếp tay cho gian thương, vừa không cống nạp vô lý đám nhà nước ngồi mát ăn bát vàng (chỉ cần thuế đã ăn dày hơn cả nhà sản xuất). 

Đã nín nhịn đàn ông được như Thị Nở thì ráng nín thêm tí nữa, đừng vội nghe thằng Chí Phèo để rồi bà cô phải bảo "đã nhịn tới giờ rồi mà còn đổ đốn". Nhé nhé.

Nguyễn Thông

Thứ Hai, 7 tháng 8, 2017

Những cục bướu

HOÀNG HẢI VÂN (nhà báo)

9 cái kiến nghị của nhà thơ Hữu Thỉnh thay mặt cái Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam chưa biết được Chính phủ giải quyết như thế nào, nhưng có thể biết chắc 2 điều : Thứ nhất, nhà thơ này đã tự mình làm cho thân bại danh liệt trước phần lớn công chúng từng đọc thơ ông (riêng những người không quan tâm đến thơ phú không biết ông là ai thì không tính). Thứ hai, cái Liên hiệp này hiện ra như một cục bướu trên cơ thể của đất nước. Và từ cục bướu này đang lòi ra những cục bướu khác, không đếm xuể.

Các tổ chức xã hội (gồm tất cả các tổ chức không phải là tổ chức của nhà nước, thế giới gọi chung là tổ chức "phi chính phủ" hoặc tổ chức của "xã hội dân sự"), vốn là những tổ chức tự nguyện do các đoàn viên hội viên đóng hội phí để hoạt động, đóng tới đâu hoạt động tới đó. Đây không chỉ là quan điểm của "tư bản", ông Lê-nin cũng có quan điểm như vậy, gọi là quan điểm Lê-nin-nist về các tổ chức xã hội (các nhà lãnh đạo ai chưa đọc kỹ Lê-nin thì chịu khó đọc cho kỹ nhé). Vốn là như thế, nhưng khi nước nhà độc lập rồi thì đã không diễn ra như thế. Tất cả đều được Nhà nước cấp kinh phí, cán bộ của nó được Nhà nước trả lương, được đối xử như công chức nhà nước, chủ tịch Hội của Trung ương ngang với Bộ trưởng, chủ tịch Hội ở tỉnh ngang với giám đốc Sở, bởi vậy mà ông Hữu Thỉnh mới nói rằng chức vụ của ông ấy ngang với Bộ trưởng hoặc Trưởng ban của Đảng ở Trung ương. Đó là Nhà nước hóa các đoàn thể, các tổ chức xã hội, trái với cái gì tôi chưa biết, nhưng trái với quan điểm của Lê-nin là chắc rồi.

Chủ Nhật, 6 tháng 8, 2017

Cái tên nó vận ngược vào người

Ngày xưa nhìn chung các cụ ít quan tâm việc đặt tên cho con cái. Tôi còn nhớ ở làng tôi, tên của thế hệ trước tôi, cả nam lẫn nữ đều rất xấu, khó gọi, kiểu như Thèo, Lộn, Sìu, Vớ, Són, Khoắn, Hểu, Vén, Gầu, Loa... Cả đời vất vả, bám mặt trên luống cày, tên hay mà làm gì.

Nhưng cũng có nhiều gia thế (thường ở ngoài phố) lại chăm chút cho tên con ngay từ khi chưa đẻ, nếu con trai thì phải là Hùng, Chiến, Dũng, Cường, Quý, Đạt, Công, Thành..., con gái thì phải Duyên, Hoa, Quỳnh, Lan, Ngọc, Huyền, Thanh, Thúy, Mỹ, Tiên... Họ mong tên con thế nào thì đời nó, số phận nó sẽ thế ấy.

Nhưng trải nghiệm cuộc đời, tôi thấy nhiều khi cái tên đúng là có vận vào đời, nhưng có lúc vận xuôi, có khi vận ngược.

Tôi có ông anh rể, các cụ đặt tên là Trữ. Anh tôi đúng là người tiết kiệm thượng đại hạng, không phí phạm thứ gì, bỏ đi cái gì. Thứ không dùng nữa cũng không vứt đi, cứ cất giữ, trữ trong nhà đã, bởi biết đâu có khi dùng đến. Có thời nhà anh cứ như cái kho của Bộ Vật tư, cần sửa chữa thứ gì cũng có, kể từ con ốc rỉ, mẩu dây thép gai, chiếc vung nồi đã sứt tay cầm, cái bút bi hết mực...

Thứ Bảy, 5 tháng 8, 2017

Chuyện thông tin (kỳ 2, tiếp)

Trong bài trước, tôi có kể rằng suốt bao nhiêu năm (thập niên 60 - 70) ở miền Bắc thế hệ chúng tôi muốn biết thế giới xung quanh diễn ra làm sao chỉ có kênh thông tin duy nhất là đài phát thanh của nhà nước. Dân chúng nghe đài, mỗi ngày họ phát 3 buổi: đầu sáng, giữa trưa, chiều muộn và tối. Ngoài tin thời sự “ta thắng địch thua” thì được nghe ca nhạc, hát chèo, nghe các chương trình đọc truyện đêm khuya, kể chuyện cảnh giác, buổi trưa thường có dạy hát kiểu “rế móc đơn, si móc kép, dấu nặng đen, gạch nhịp”… Nhu cầu thông tin của dân chúng nói chung cũng đơn giản, chả cần biết nhiều làm gì cho mệt đầu. Hôm nào có sự gì đặc biệt thì tập trung ở sân ủy ban hoặc sân kho hợp tác xã để nghe đọc báo, nghe cán bộ huyện về phổ biến nội dung này nọ. Cũng chủ yếu đám thanh niên tới nghe, còn trẻ con thì đến vui đùa bởi thường đốt đèn măng xông sáng lắm, chứ nông dân lớn tuổi như thày bu tôi chả mấy khi dự bởi buổi tối vẫn đầy việc, xay thóc giã gạo, nấu cám lợn, vò lúa, rửa khoai…

Tôi lại nhớ tối 3.9.1969 ông Quảng chủ nhiệm HTX nông nghiệp (là bố của ông Thiếu chủ tịch xã Thụy Hương quê tôi bây giờ) nhắc các đội trưởng sản xuất tập trung hết cả dân chúng tới sân hợp tác nghe phổ biến thời sự. Nhà tôi ngay sát sân kho nên tôi cũng ra nghe. Ông cán bộ huyện thông báo rằng Bác Hồ đang bị ốm nặng, bà con nên bình tĩnh, bác đang chữa ở bệnh viện Việt Xô có nhiều bác sĩ Liên Xô tài giỏi sang chữa, thế nào cũng khỏi. Ông còn nhắc đi nhắc lại Bác chỉ ốm thôi, trung ương đã khẳng định như vậy. Ai dè, sáng hôm sau, ngày 4.9, mới sáng sớm cái loa kim trên tường đã đọc bản tin đặc biệt thông báo vị lãnh tụ kính yêu từ trần lúc 9 giờ 47 phút ngày 3.9. Nhiều người khóc rưng rức. Hóa ra ông cán bộ huyện kia cũng không biết cụ đã mất, hay là ông ấy nói dối mình. Về sau thì lại tá hỏa, có tin xì xào rằng cụ mất từ hôm 2.9 kia, ngay ngày quốc khánh. Vậy ông cán bộ huyện cũng bị lừa chứ không phải chỉ đám dân cổ cày vai bừa. Sự thực ấy phải mấy chục năm sau chính quyền mới thừa nhận. Họ thông tin, họ nói dối như thật, nhưng dám dối cả ngày mất của cụ Hồ thì không thể nào hiểu nổi.

Thứ Sáu, 4 tháng 8, 2017

Thích đốt

Các cụ xưa luôn nhắc nhở con cháu cẩn thận chuyện củi lửa, bởi cháy gớm lắm, đứng hàng thứ 2 trong 4 thứ tai họa thủy hỏa đạo tặc. Vì vậy, ngay trong ăn nói hằng ngày cũng tránh những từ cháy, lửa, củi, lò, rơm... bởi sợ gợi ý hoặc phật ý thần lửa.

Nay các bố làm ngược lại. Bố thì đòi nhóm lò thật nóng, đốt cả củi tươi; bố thì kêu gọi bộ hạ ai cũng phải có lửa trong lòng...

Cuối cùng thì họ vẫn theo nguyên tắc mà họ tự đặt ra, tức là thích cháy thích lửa, chứ không phải theo kinh nghiệm truyền răn của cha ông. Đó cũng là nối cách của tiền nhân họ với tinh thần "gió càng to ngọn lửa càng cao, núi rừng đều bén cháy ào ào", "dù có phải đốt cháy dãy Trường Sơn"...

Giới cai trị xứ này có phần nào giống lực lượng thánh chiến bên châu Âu hồi xưa, chỉ khác ở chỗ người xưa tử vì đạo Thiên Chúa, còn họ tử vì chủ nghĩa cộng sản. Họ thích đốt, thích ném mọi thứ vào lửa. Đạo diễn Đặng Nhật Minh có bộ phim về bác sĩ Đặng Thùy Trâm, tên phim ngắn gọn là Đừng đốt (lời của một cựu chiến binh Mỹ tham chiến ở VN khi nhặt được cuốn nhật ký của chị Trâm, nhờ thế mà giữ lại được kỷ vật ấy), còn các nhà cầm quyền VN bây giờ thì nói "Cứ đốt".

Tôi sực nhớ câu thấm đầy tinh thần Phật giáo của Đức vua Thái Lan Bhumibol Adulyadej khi tiếp sứ thần An Nam rằng "Các ngài tự hào đã đánh thắng hai đế quốc to, còn chúng tôi cũng tự hào không phải đánh thắng đế quốc nào". Chính với những người đứng đầu xứ họ như vậy, bạn đi sang Thái luôn thấy cuộc sống và con người rất yên bình, dễ chịu.

Nguyễn Thông

VỀ CUỘC KHỦNG HOẢNG NGOẠI GIAO ĐỨC - VIỆT

LÊ NGỌC SƠN (nhà phân tích chính sách)

Cuộc khủng hoảng ngoại giao hiện nay giữa Việt Nam và Đức đang có nguy cơ dẫn đến những hệ luỵ trầm trọng. Nhiều bạn dùng suy nghĩ của người Việt, cách tư duy của người Việt để đi giải thích cho phản ứng của người Đức. Điều đó chẳng khác nào thủ dâm tinh thần, và AQ tự sướng. Để giải quyết được vấn đề thì trước hết cần HIỂU vấn đề một cách căn cơ, và hiểu văn hoá Đức.

Phải thấy rằng, trong quan hệ giữa ta với Đức, ta cần Đức hơn Đức cần ta. (Rất tiếc đó lại là sự thật). Kim ngạch xuất khẩu, dù ta nhập siêu từ Đức, nhưng với nền kinh tế thuộc top đầu của thế giới, 15 tỷ giao thương chỉ là việc nhỏ như Đức bán mấy cỗ máy. Do đó, đừng nghĩ người Đức thấy quá nhiều lợi ích kinh tế từ VN để mặc cả. Đó là chưa kể, hằng năm Đức hỗ trợ phát triển cho Việt Nam rất nhiều.

Hôm rồi tôi đọc một bài về chiến lược quốc gia, có thấy một so sánh rất hay thế này: "Tại sao "ngu dại" đem quân đội đi giải quyết các mâu thuẫn, trong khi có thể giữ đội quân kinh doanh (các doanh nghiệp) ở nhà?". Đó là chiến lược của Đức! Thấy không bằng lòng là không khuyến khích các nhà đầu tư của họ đầu tư, cái đó thiệt hại gấp vạn lần súng đạn. Nói thế để biết, mất lòng với Đức hệ luỵ rất lớn cho ta.

Ngược lại, Đức là nước có tiếng nói chi phối khối EU, ta muốn làm ăn với khối này hay các nước châu Âu, không thể nào bước chân vào được nếu không qua được "cửa" Đức.

Chủ Nhật, 30 tháng 7, 2017

Phục vụ dân

Hồi trưa, tôi dọn dẹp lau chùi tủ sách, rơi ra cuốn Tắt Đèn của nhà văn Ngô Tất Tố. Buồn tay giở xem, trúng ngay đoạn chị Dậu ra đình lạy lục xin lý trưởng đóng triện vào cái giấy bán con bán chó để cứu chồng. Chị ta nói hết nước hết cái nó cũng không chịu đóng, cuối cùng phải mất cho nó cả thảy 2 hào, bởi "triện của ông không phải củ khoai" mà cho không mày.

Khi tôi học cấp 2, nhà trường lên án rất dữ bọn cường hào lý dịch này, nhất là chi tiết ăn cả mồ hôi nước mắt dân, chà đạp nỗi đau của dân. Các thầy giáo đồng thời liên hệ chế độ ta tươi đẹp, chính quyền và cán bộ phục vụ nhân dân vô điều kiện. Đó là ưu việt của chế độ XHCN. Chúng tôi tin như vậy. Mà thực, hồi tôi ra ủy ban xã xác nhận lý lịch và cắt hộ khẩu để đi học, ủy ban cũng đóng dấu và chả lấy xu nào.

Giờ thì khác. Vụ ủy ban phường Văn Miếu ở Hà Nội giống hệt tên lý trưởng củ khoai nói trên. Mà nói đâu xa, chúng ta cứ đem bất cứ thứ giấy tờ nào ra ủy ban phường-xã chứng nhận hoặc sao y là bị họ tính tiền, gọi là lệ phí. Chúng ta đóng thuế nuôi họ làm việc nhưng hở ra là họ móc túi ta. Họ nói là chính quyền nhân dân, phục vụ nhân dân nhưng họ bóp nặn dân từng tí một. Cái gì cũng phải tiền. Không có tiền thì đừng bước chân vào ủy ban.

Mà nhân vụ sao y này, tôi muốn hỏi các vị ủy ban về việc luôn bắt dân phải nộp 1 bản. Tôi sao y cho tôi chứ có sao cho các vị đâu. Còn nếu để kiểm tra trong trường hợp có xảy ra sự gì về sau thì cứ giở sổ sách ra, biên ghi đầy đủ, ký rõ ràng, làm sao phải giữ 1 bản cho chật tủ. Mỗi ngày giữ hàng trăm bản, chả mấy lúc lại réo bà ve chai xử lý hàng tồn, đó là chưa kể rất tốn phí tiền của dân, chỉ béo mấy anh photocopy thôi.

So với chính quiyền tôi biết hồi còn bé thì chính quyền bây giờ là bước thụt lùi. Suy thoái ở đấy chứ ở đâu mà cứ phải lý luận, hở mấy ông đảng.

Đấy, có nhiều thứ vô lý thế đấy mà đám dân chúng ta cứ nín nhịn chịu đựng, họ càng đè đầu cưỡi cổ, không bao giờ ngóc lên được.

Nguyễn Thông

Thứ Bảy, 29 tháng 7, 2017

Cái sảy nảy cái ung

Một việc tưởng nhỏ mà không nhỏ. Đã đành những vụ trộm chó diễn ra nhan nhản, hằng ngày trên khắp nước khiến dư luận lẫn cơ quan công quyền chép miệng bỏ qua, thì cái trò trộm vặt ấy mà, nhưng trường hợp này khá nghiêm trọng, gợi nhiều vấn đề.

Chả là sáng 28.7, hai tên trộm chó chuyên nghiệp (bởi có cả súng bắn điện, lúc bị phát hiện đã bắt được 6 con chó to kềnh) bị dân đánh trọng thương, đốt cháy cả xe máy xịn Exciter. Công an TP.Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) cũng như mọi lần, đang điều tra đầu đuôi, nguyên cớ, thủ phạm, người liên quan…

Trước hết nói về những kẻ trộm chó. Âu cũng là cái nghiệp, gieo gì phải gặt nấy. Biết là đi ăn trộm chó (thực ra là cướp) sẽ gánh hậu quả nhưng vẫn đi, hiểu tai họa chực chờ nhưng vẫn làm. Đây không phải dạng “đói ăn vụng, túng làm liều” mà là chấp nhận sự trả giá. Chúng liều lĩnh, hung hăng, sẵn sàng đánh trả những người ngăn chặn hành vi phạm pháp của chúng. Đã có nhiều vụ kẻ trộm bị dân chúng bắt quả tang, đánh cho tơi tả nhưng những kẻ khác vẫn không chừa. Đừng ai bênh những tên trộm cướp như thế. Gieo nhân nào phải gặt quả nấy, lẽ xưa nay là vậy.

Nhưng cũng rất đáng lo. Đã quá nhiều vụ trộm chó xảy ra trên khắp nước này, và cũng không ít vụ dân chúng không kiềm chế được bạo lực, đánh kẻ trộm chó bị thương, thậm chí chết, hủy hoại tài sản kẻ trộm. Một xã hội tiềm ẩn bất an, những đám đông sẵn sàng dùng bạo lực, bất chấp luật pháp, có thể đánh chết người, điều đó bất cứ người lương thiện nào cũng không mong muốn. Vấn đề còn rơi vào lúng túng, bế tắc ở chỗ dân chúng vẫn chưa biết cách hành xử kẻ trộm tài sản của mình thế nào cho thỏa đáng, nhất là khi cơn giận dữ nổi lên, không chỉ của một vài người mà cả cộng đồng.

Thứ Sáu, 28 tháng 7, 2017

Không thể hiểu nổi cái bộ máy đúng quy trình này

Nói thế sợ có quá chăng. Đến cả không gian vô tận, biển sâu rộng mênh mông con người còn luôn tìm tòi tìm hiểu khám phá thì có gì mà không hiểu nổi. Nhưng sự dưới đây quả thực bắt chúng ta phải nghi ngờ những gì mà lâu nay ta vẫn cho rằng làm sao có chuyện như thế được.

Chả là cơ quan pháp luật Hà Nội vừa công bố danh sách 14 người bị truy tố do liên quan tiêu cực (lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi hành công vụ, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, tư lợi) đến tình trạng đất đai ở xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức. Tất cả đều là cán bộ, hầu hết đã bị kỷ luật, không còn giữ chức vụ. Trong 14 đương sự có tới 13 vị là “nguyên”, giờ bị lôi ra đối diện với pháp luật. Ngoài vài cán bộ huyện, phần đông là nguyên cán bộ xã, tất nhiên xã Đồng Tâm chứ không phải xã nào khác.

Nếu xét trong “ngạch” cán bộ thì cán bộ xã thuộc diện thấp nhất của bộ máy chính quyền. Quyền hành, vị thế, độ oai còn thua cả cán bộ phường thuộc chính quyền đô thị cơ sở. Thấp nhưng không có nghĩa biết thân biết phận, chỉ “hết lòng hết sức phục vụ nhân dân xã”, hết nhiệm kỳ vẫn giữ lòng mình trong sạch như khi chửa bước chân vào guồng. Ở tầm huyện, tỉnh, chứ chưa nói cả nước, thì cán bộ xã là dạng cán bộ “quèn”, nhưng ở tầm xã thì họ là vua, là đội ngũ lãnh đạo, đứng đầu, dẫn dắt, hét ra lửa. Tôi sinh ra và lớn lên ở nông thôn, sau này do đặc thù công việc hay về những vùng quê, nên tôi biết khá rõ về các vị ấy. Tất nhiên không phải lúc nào cán bộ xã cũng “có vấn đề” khiến họ trở thành cái gai trong mắt dân sở tại. Tôi từng gặp những chủ tịch xã, bí thư đảng ủy, phó chủ tịch xã… rất gương mẫu, được bà con tin yêu, kính phục. Tuy nhiên, chẳng biết có phải do thời thế đổi thay, hay sự trau dồi đạo đức, rèn luyện bản thân của cán bộ xã kém dần đi mà ngày càng xảy ra nhiều chuyện không hay, thậm chí rất xấu trong đội ngũ lãnh đạo chính quyền cơ sở. Bản danh sách cán bộ xã Đồng Tâm bị truy tố là một minh chứng.

Thứ Năm, 27 tháng 7, 2017

Bài của nhà văn Vũ Thư Hiên

Lời giới thiệu: Ông Vũ Thư Hiên, nhà văn, người dịch nhiều và rất hay những tác phẩm văn học Nga-Xô viết, đặc biệt các tác phầm của K.Paustovski, là nạn nhân trong vụ án "xét lại chống đảng" ầm ĩ những năm cuối thập niên 1960, đầu thập niên 1970. Ông là con cụ Vũ Đình Huỳnh, một bậc lão thành cách mạng, Bí thư, trợ lý gần gũi của chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều năm sau cách mạng tháng 8. Cụ Huỳnh cũng bị bắt giam, cả hai cha con cùng chịu cảnh ngục tù, cụ đến chết vẫn không được giải oan.
Dưới đây là bài viết của nhà văn Vũ Thư Hiên. Chúng tôi lưu lại như một dạng tư liệu.


Vì lịch sử và công lý, chúng tôi lên tiếng
VŨ THƯ HIÊN (nhà văn)

Chúng tôi, những nạn nhân còn sống và thân nhân những nạn nhân đã qua đời trong một vụ án không được xét xử cách nay vừa tròn 50 năm được gọi tắt là “Vụ án Xét lại chống Đảng”, một lần nữa phải lên tiếng vì sự thật và công lý, vì lương tâm và nghĩa vụ, vì một đất nước thượng tôn pháp luật.

BỐI CẢNH LỊCH SỬ

Năm 1956, tại Đại hội 20 Đảng cộng sản Liên Xô, Tổng bí thư Nikita Khrushev đã đọc báo cáo quan trọng về chống tệ sùng bái cá nhân Stalin và chủ trương “cùng tồn tại trong hoà bình” giữa hai hệ thống cộng sản và tư bản. Đường lối mới đã được hầu hết các đoàn đại biểu tán đồng tại Đại hội các đảng cộng sản và công nhân quốc tế họp tại Moskva với 81 thành viên tham dự năm 1960.

Đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) do Chủ tịch Đảng Hồ Chí Minh cùng với Bí thư Thứ nhất Lê Duẩn và các ủy viên Bộ Chính trị Trường Chinh, Nguyễn Chí Thanh tham dự đã ký vào bản Tuyên bố chung Hội nghị trên. Đường lối mới này đã bị Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) kịch liệt lên án, gọi là “Chủ nghĩa xét lại hiện đại”.

Chuyện ngân hàng (kỳ 3, cuối)

Tháng 5.1977. Sau khi đã ổn định nơi ăn chốn ở tại ký túc xá Nguyễn Chí Thanh, quận 5 gần trường, tôi bắt đầu lần mò tìm hiểu đất Sài Gòn. Việc đầu tiên là đến thăm bà cô họ nhà mãi tuốt quận Bình Thạnh. Lóc cóc xe đạp chạy tới đó phải cả tiếng đồng hồ. Bà cô tôi là bà Nguyễn Thị Thi di cư Nam năm 1954. Vào Nam mới lập gia đình, chồng bà là người Nhật, thời điểm trước 30.4.1975 ông là Tổng giám đốc Tokyo Bank (Đông Kinh ngân hàng) trụ sở trên đường Hàm Nghi, gần Cục Hải quan bây giờ. Bên thắng cuộc tràn vào Sài Gòn thì ông phải ra đi. Ông bà có mấy người con tôi cũng không hỏi kỹ, chỉ nhớ có đứa con trai tên Hiroshi, nhìn trong ảnh rất cao lớn đẹp trai. Sau ngày 30.4.1975 ông và đám con bay về Nhật, chỉ còn bà ở lại. Chắc sẽ có người hỏi tôi sao sau 30.4 mà ông vẫn được về, không bị đi cải tạo; sao bà không cùng đi với ông… Chả là người nước ngoài như ông Nhật Bản này không thuộc diện bị chính quyền mới bắt cải tạo giam giữ, ông cũng chỉ làm kinh tế thuần túy, không dính líu gì vào ta hay địch, và cơ bản nhất là vợ ông, tức bà Thi cô tôi, có tham gia hoạt động cách mạng, thành viên của Hội phụ nữ giải phóng Sài Gòn-Gia Định. Bà là bạn thân, đồng chí của mấy bà Nguyễn Thị Ráo (Ba Thi), bà Ngô Bá Thành, bà Nguyễn Phước Đại… nên chính quyền mới cũng nể vì. Ông chồng hồi hương rồi, bà ở một mình. Ngôi biệt thự của ông bà trên đường Ngô Tùng Châu quận Bình Thạnh nằm giữa khu đất rộng cả ngàn mét vuông, cây cối um tùm xanh ngắt. Nhà của vị đứng đầu ngân hàng Nhật nổi tiếng Sài Gòn đương nhiên phải thế.

Tôi thỉnh thoảng đến thăm bà nhưng giữ ý. Bà là cô mình nhưng cực kỳ giàu có, tôi rất ngại mang tiếng “miền Nam nhận họ, miền Bắc nhận hàng” nên mỗi lần tới chỉ hai cô cháu nấu nướng ăn uống, có hôm bà bảo bữa nay không nấu nữa, đi ăn phở, ăn hủ tiếu, chứ bà cho bất cứ thứ gì tôi đều lắc đầu, dứt khoát không nhận. Nhà bà tivi, tủ lạnh, quạt máy, bàn là, máy giặt, vải vóc… không thiếu thứ gì, mà những thứ đó tôi đều ao ước. Tôi sĩ diện, quyết không là không. Cho tiền cũng không lấy. Lúc đầu bà giận, sau hiểu ra, bà bảo cháu ạ, mày giống hệt tính thày mày, khái tính, tự trọng từ hồi trẻ.

Thứ Ba, 25 tháng 7, 2017

Chuyện thông tin

Chiều 21.7 tôi đọc cái tin công an đang “truy lùng” ai là người đã đưa tin “thất thiệt” máy bay rơi ở sân bay Nội Bài. Nếu tin này xảy ra cách nay vài chục năm thì cộng đồng xã hội sẽ tin sái cổ, nhưng bây giờ thì không thế. Chả ai tin, bởi đó là tin thất thiệt. Tại sao? Đơn giản là bây giờ những vụ việc nghiêm trọng như vậy chả thể nào giấu được. Xã hội lúc này trăm tay nghìn mắt, chuyện nhỏ như con kiến vừa xảy ra nơi thôn cùng xóm vắng cũng được lan truyền tức thì, huống hồ cái máy bay rơi ngay địa phận thủ đô. Loại tin như trên người ta gọi là tin đồn nhảm, tin vịt. Chỉ những kẻ khờ khạo mới tin. Công an mà bắt được đương sự, cứ buộc nó ngồi trong phòng kín vẽ 1 tỉ con vịt rồi hẵng thả, cho chừa.

Nhưng con người sống trên đời cần có thông tin. Tuyên ngôn độc lập của những nước văn minh như nước Mỹ, nước Pháp (hai đế quốc to mà nhà cai trị xứ ta đã nói rằng ta có vinh dự đánh cho cả hai bị bại) cũng như tuyên ngôn độc lập xứ này đều khẳng định “con người ta sinh ra có quyền tự do và bình đẳng”, trong các quyền ấy có quyền được thông tin và bình đẳng về thông tin. Nói lý luận vậy thôi chứ “áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh Việt Nam” thì nó lại khác, thậm chí ngược hoàn toàn. Viết đến đây, tôi thấy cần phải điểm lại một vài chuyện đã và đang xảy ra ở xứ này, liên quan đến thông tin.

Thứ Hai, 24 tháng 7, 2017

Dời núi và lấp biển kiểu Tàu

TRẦN NGỌC VƯƠNG (giáo sư)

Câu chuyện Trung Quốc "Ngu Công dời núi" đã được kể từ ngày xửa ngày xưa, không chỉ trong phạm vi lãnh thổ người Hán, mà dần dần đã lan truyền ra ít nhất trong phạm vi bốn quốc gia "đồng văn", phổ biến đến mức rất nhiều người Việt tận nơi "hang cùng xóm vắng" cũng có thể thao thao kể lại.

Bài học dễ dàng rút ra qua câu chuyện đó là bài học về lòng kiên nhẫn, nghị lực bền bỉ cùng quyết tâm, ý chí phi thường của con người có thể làm được những chuyện cực lớn lao, thậm chí thoạt tiên dường như bất khả! 

Đó cũng là một câu chuyện phản ánh một nét đặc trưng trong " bản tính tộc người" của người Trung Quốc. Vì những " giấc mơ" to lớn ấy mà quốc gia của họ bao lần đổ vỡ, loạn ly, tan nát, nhưng cũng "vịn vào những giấc mơ mà đứng dậy", người Trung Quốc vẫn tiếp tục mơ những giấc mơ càng ngày càng kỳ vĩ hơn.

Dời núi, họ đã từng mơ, từng làm. Là một đế chế lục địa trong cả một trường kỳ lịch sử, loại hành vi dời núi được họ khuyến khích lẫn nhau và từng nỗ lực thực hiện. Chỉ có điều, họ dời núi theo cách " tiện lợi" là "san thành bình địa", chứ họ không mơ mang đất đá ấy đổ thẳng ra biển trong " câu chuyện Ngu Công" kia! 

Chủ Nhật, 23 tháng 7, 2017

Chuyện ngân hàng (kỳ 2, tiếp theo)

Như đã biên ở bài trước, ngân hàng dưới chế độ xã hội chủ nghĩa những năm trước 1975 ở miền Bắc chủ yếu làm nhiệm vụ giữ tiền, khi nào cần thì phát ra dưới dạng tín dụng. Gọi là cho vay để phát triển sản xuất chứ thực chất cũng chỉ bù đắp được chút ít cho các hợp tác xã nông nghiệp hoặc thương nghiệp lúc khó khăn về tiền bạc, có tạo được chuyển biến gì đáng kể về kinh tế đâu. Chính quyền miền Bắc không coi ngân hàng là một ngành kinh tế, chỉ coi nó là công cụ phụ trợ bởi theo họ kinh tế xã hội chủ nghĩa không cần sức mạnh của đồng tiền.

Hồi ấy cộng đồng vẫn truyền tai nhau quan điểm kinh tế đặc sệt cộng sản của ông Lê Duẩn, vị thống soái của bộ máy cai trị. Người ta kể rằng khi nghe cấp dưới than thở khó khăn do không có tiền, anh Ba kính mến rất bực, anh mắng “tôi hỏi thì nói không có tiền. Không có tiền thì in ra! Tư bản đế quốc nó mới sợ lạm phát, còn chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế xã hội chủ nghĩa thì làm sao lạm phát mà sợ”. Có lẽ vậy, sau năm 1975, nền kinh tế đất nước bị chỉ huy điều hành bởi những bộ óc như ông Duẩn nên cứ đi thụt lùi, lùi mãi lùi mãi tới bờ vực, điều đó không có gì lạ.

Chuyện nghĩa trang

Tháng 7 ngày 27 tây hằng năm, theo lịch lễ lạt mới ở xứ ta, là ngày Thương binh liệt sĩ. Có lẽ trong vô vàn lễ mới được chế độ hiện thời xác lập, đây là ngày lễ được lòng người nhất bởi có nhiều lý do:

Vấn đề tâm linh. Ở một nước mà lòng tin, niềm tin của con người vào những điều tâm linh huyền bí còn sâu nặng thì lễ như thế này dễ được số đông ủng hộ.

Đạo lý. Người xứ ta trọng cái tình cái nghĩa, “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, biết ơn người đã ngã xuống cho đất nước là việc không bao giờ thừa.

Ảnh hưởng của lịch sử. Một đất nước suốt hơn nửa thế kỷ giặc giã chiến tranh, đánh nhau liên miên, thù trong giặc ngoài, hàng mấy triệu người lính bỏ mạng trên chiến trường, cũng không ít hơn số đó bị thương tật, tàn phế, ngoài ra vô vàn thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, lái xe, chèo đò… ngã xuống, vậy thì có một ngày như thế là cần thiết.

Cứ đến ngày 27.7, dân chúng và đại diện chính quyền đều đến nghĩa trang liệt sĩ để thắp hương viếng, tưởng niệm liệt sĩ, những người đã chết cho đất nước và dân tộc. Vòng hoa, hương khói, đồ cúng bái tạo một không khí tâm linh dày đặc trên khắp nước. Hầu như ai cũng thầm cầu mong liệt sĩ phù hộ, độ trì cho người còn sống, người được sống, người đang sống được yên vui, hạnh phúc hơn. Trong tâm thức bao người, liệt sĩ chính là những vị phúc thần bảo hộ cho họ, cho cộng đồng.

Lẩn thẩn tháng âm

XUÂN BA (nhà báo)

Cái làng Lon bé nhỏ của tôi 18 nóc nhà thèo đảnh nép bên chân núi góc xứ Thanh cũng chả thể yên hàn, bình lặng qua cuộc chiến tranh. Anh cả tôi thương binh hạng ¼ đánh trận Khe Sanh năm 1968. Anh thứ hai, bộ đội B2 Miền Đông Nam Bộ, thương binh 2/4. Thằng em út bệnh binh Mặt trận biên giới Tây Nam. Làng 18 gia đình nhưng có tới 6 liệt sĩ. Lứa chống Mỹ đầu có cậu Xuân đi bộ đội từ thời chính quy hiện đại những năm đầu sáu mươi. Tiếp lứa sau có những Quyền, Phụng, Sơn ( Ngọc) Vĩnh và Nguyệt, con gái ông chú đi TNXP. Trừ Nguyệt, còn 5 liệt sĩ kia đều xếp vào diện không tìm thấy mộ. Mỗi lần nhảo về quê ghé qua nhà len lét thấy như mình có lỗi bởi người thân đều có ý hỏi thăm tin tức phần mộ. Bởi nghe đài, coi ti vi thấy thiên hạ nơi này nơi kia tìm được phần mộ người thân nhưng người nhà mình thì cứ bặt tăm chả được tin tức gì!

Tháng bảy này vẫn là tháng 6 âm. Năm nay nhuận hai tháng 6. Nhưng hình như trời đất đã bắt vào cái tiết âm, tiết Ngâu của tháng 7 rồi? Mưa giăng giăng khắp xứ Bắc và dọc miền Trung có cả tháng. Trong mấy ngày mưa lướt thướt ấy tôi may mắn được nhập vào một đoàn đi theo vệt lộ trình tâm linh. Nghĩa trang liệt sĩ Truông Bồn, Ngã ba Đồng Lộc, Mộ Tướng Giáp, Nghĩa trang liệt sĩ Miền Nam ở Quảng Bình, Hang Tám Cô, Chùa Hoằng Phúc Quảng Bình, Nghĩa trang liệt sĩ Đường 9, Nghĩa trang Trường Sơn, Thành Cổ Quảng Trị.

Tang thương đến cả hoa kia cỏ này. Chợt câu buồn ấy của Nguyễn Du ập về. Chưa đến mức tiết tháng bảy mưa dầm sùi sụt/Toát hơi may lạnh buốt xương khô (chẳng hay cụ Nguyễn Tiên Điền khi viết Văn tế thập loại chúng sinh có vào cữ tháng 6, tháng 7 âm và nhuận dư lày không nhỉ?) Nhưng trời mưa lạnh qua các nghĩa trang thấy lòng dạ cứ chùng cứ trĩu xuống. Mặc dù những địa danh tâm linh ấy mình đã nhiều lần được ghé!

Thứ Năm, 20 tháng 7, 2017

Chuyện ngân hàng

Bây giờ thì ngay cả đứa trẻ con học lớp lá cũng biết đến ngân hàng, thế nào là ngân hàng. Đi trên phố, hoặc đến những huyện lỵ, nhìn những dãy nhà, tòa nhà cao nhất, đồ sộ nhất, hoành tráng nhất, bạn sẽ thấy đó là những trụ sở ngân hàng. Chả bù cho ngày xưa.

Thời những năm 60-70 ở miền Bắc, hầu như mọi người chỉ biết có mỗi Ngân hàng nhà nước, ngoài ra không còn gì khác. To thì Ngân hàng nhà nước Việt Nam đóng ngay tại tòa nhà của Ngân hàng Đông Dương cũ ở Hà Nội, còn nhỏ hơn chỉ có chi nhánh ngân hàng nhà nước ở các tỉnh thành, chứ xuống đến cấp huyện là không có. Thỉnh thoảng nghe “đài địch” thấy nói ở miền Nam, ở Sài Gòn nhan nhản những ngân hàng này nọ, có cả ngân hàng tư nhân, như ngân hàng Nguyễn Tấn Đời, Việt Nam thương tín… thì lạ lắm. Sao nó bày vẽ ra lắm ngân hàng thế để làm quái gì nhỉ.

Nghĩ như vậy bởi trong đầu óc lứa chúng tôi lúc ấy thì ngân hàng chỉ có mỗi việc trữ tiền, khi cuộc sống thiếu tiền, cạn tiền thì lại tung ra. Gần như người dân chỉ nghĩ ngân hàng làm mỗi nhiệm vụ của đơn vị tín dụng. Ai có tiền rảnh rỗi thì gửi vào ngân hàng, gọi là tiền tiết kiệm, hằng tháng lĩnh tiền lời (hoặc sau vài tháng, sau 1 năm, vài năm) để mà sống. Nhiều cụ về hưu, tiền bạc chả có bao nhiêu, chế độ bảo hiểm xã hội nào có được như bây giờ nên lương hưu chẳng đủ ăn trầu hút thuốc. Vậy là gom góp, vét voi bán thứ nọ thứ kia, cả nhẫn cưới, hoa tai, lấy tiền gửi ngân hàng. Cũng được mấy đồng tiền lời thêm vào tiền chợ, khỏi phiền con cháu.

Chủ Nhật, 16 tháng 7, 2017

Xảo thuật ngôn từ

Chiều 14.7, Bộ Tài nguyên - Môi trường (TN-MT) họp tổng kết 6 tháng đầu năm 2017. Đây là sự kiện bình thường bởi chả riêng bộ này mà nhiều bộ ban ngành khác cũng vào mùa sơ kết ấy. Tuy nhiên đã xảy ra chuyện không bình thường là lãnh đạo Bộ dứt khoát không cho giới báo chí truyền thông vào dự. Dư luận xì xào hay là có tật giật mình, đẹp tốt phô ra xấu xa đậy lại chứ có nhẽ đâu thế.

Cái lý để cấm cửa báo chí có thể một phần do những lùm xùm xung quanh vụ Bộ TN-MT cho phép Công ty TNHH Nhiệt điện Vĩnh Tân 1 được phép “nhận chìm xuống biển gần 1 triệu mét khối vật chất” (từ “nhận chìm” và “vật, chất” là nguyên từ trong giấy phép cấp ngày 23.6.2017 của Bộ TN-MT do Thứ trưởng Nguyễn Linh Ngọc thay mặt Bộ trưởng ký). Dư luận xã hội phản đối dữ quá, báo chí săm soi ghê quá nên dường như họ ngại bị vặn vẹo, khó trả lời.

Nói không quá, vấn đề môi trường đang là chuyện hằng ngày nóng hổi nhất trong đời sống cũng như trên mặt báo. Nỗi lo môi trường bị hủy hoại thành mối quan tâm của mọi người, từ vị lãnh đạo cao nhất quốc gia đến người dân vô danh tiểu tốt. Cách đây ít ngày, trên ngay chính tờ báo điện tử Một Thế Giới này, trong mục này đã có bài (Xả thải và tự sát của tác giả Đoàn Đạt) phân tích sâu sắc nguy cơ nói trên, cho thấy môi trường biển đang đứng trước sự tận diệt vô cùng kinh khiếp bởi con người. Chính vì vậy, tôi không nhấn sâu vào điều đó nữa mà quành sang chuyện khác có liên quan.

Thứ Sáu, 14 tháng 7, 2017

Kẻ đại gian đại ác

Hai ngày nay không có thông tin gì mới về việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở sân bay Tân Sơn Nhất. Tự đáy lòng mình, tôi thầm cầu mong liệt sĩ sống khôn chết thiêng hãy phù hộ cho đội quy tập sớm tìm thấy các anh, mỗi người dù chỉ một mảnh xương (điều này thật khó bởi chôn không có áo quan, mà đã gần 50 năm rồi) để đưa về nghĩa trang, cho linh hồn các anh có nơi nương náu, chấm dứt cảnh lang thang vật vờ suốt nửa thế kỷ.

Có điều này tôi nghĩ nhiều người biết nhưng ngại nói ra, nhưng tôi thấy cần phải nói: Trong 2 ngày đầu tết Mậu Thân 1968 (mùng 1 và 2 tết), bộ đội hy sinh rất nhiều (không phải là thắng lợi rực rỡ, vẻ vang như lâu nay họ tuyên truyền). Dù những người chết là kẻ thù, là đối phương nhưng người Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã gom các thi thể chiến binh CS lại và chôn cất khá tử tế, dựng hẳn bia mộ rất to, ghi rõ trên bia, dường như để đánh dấu nhằm sau này dễ việc tìm kiếm. Rồi chiến tranh chấm dứt 7 năm sau đó, người CS đã chiến thắng, họ làm chủ miền Nam, tất nhiên làm chủ cả sân bay Tân Sơn Nhất.

Sau ngày 30.4.1975, không phải ai cũng có thể ra vào khu vực sân bay, nhất là nó được quân đội quản lý. Vậy có thể đặt ra câu hỏi: Ai (những ai) đã ra lệnh, đã phá 2 tấm bia mộ đánh dấu mộ tập thể chôn cất hàng trăm liệt sĩ kia. Họ phá đi để làm gì, liệu có phải nhằm xóa một dấu tích không lấy gì hay lắm đối với họ? Cứ cho là phá cũng được đi, nhưng tại sao không tiến hành cất bốc hài cốt liệt sĩ ngay lúc đó? Hàng trăm chiến sĩ mấy năm trời bị vùi trong đất, nếu lúc ấy mà cất bốc đưa về nghĩa trang có thể xương cốt vẫn còn nguyên vẹn. Vậy mà người ta nỡ lòng nào ỉm đi, xóa sạch dấu tích, để các anh nằm mãi trong đất lạnh tới nửa thế kỷ, không nén nhang, không hương khói, không vòng hoa tưởng niệm; để nhiều gia đình hàng mấy chục năm trời ngóng chờ tin tức con em mình. Nhà nước cứ tổ chức đi tìm hài cốt liệt sĩ ở khắp nơi, cả bên Lào và Campuchia nhưng ngay giữa thành phố Sài Gòn, nơi mà người ta biết từng có rất nhiều chiến sĩ hy sinh chưa tìm được thi thể thì người ta lại lờ đi không tìm.

Tôi cho rằng kẻ nào đã ra lệnh phá 2 tấm bia mộ tập thể nói trên, cố tình san lấp mộ phần chiến sĩ là những kẻ đại gian đại ác, trời không dung, đất không tha. Thiết nghĩ dù hơn 40 năm đã trôi qua nhưng tìm ra kẻ đại gian ác đó không phải là khó, để chuộc lỗi với các liệt sĩ, chỉ có điều chế độ này chẳng dại gì vạch áo cho người xem lưng.

14.7.2017
Nguyễn Thông

Thứ Năm, 13 tháng 7, 2017

Tôi vừa về quê nông thôn một tháng, có chút việc nhà, bận rộn nên bỏ bê cả bờ lốc bờ liếc. Nay lại ngứa mồm.

Gớm, thiên hạ đang bàn rộn chuyện võ, xung quanh chuyện hai ông võ sư thách đấu (một ông là Đoàn Bảo Châu, võ sư nhưng cũng đồng nghiệp với tôi, còn ông kia dân Tây lông, tận Canada sang). Tôi không biết tí ti về võ nên không dám hé lời. Cả đời chỉ cày cuốc, thì võ viếc gì. Chỉ kể lại 2 mẩu này.

Hồi bé, tôi có nghe nói anh Lãng con bác Đúng ở làng tôi có võ. Anh ấy học võ từ sư ông chùa Trà Phương, từng đấu với chú tiểu Minh Tồ bất phân thắng bại. Anh có võ nên thích đánh nhau, lại còn dạy võ cho em trai anh là anh Lượng nữa, bởi vậy bọn trẻ đứa nào cũng sợ hai anh em nhà ấy. Bác Đúng biết chuyện, bác bảo hai anh: Chúng mày có võ nhưng chúng mày có biết câu "3 năm võ tàu không bằng một chầu củ đậu" không? Củ đậu tức là gạch nửa viên, hoặc viên đá to bằng củ đậu (củ sắn). Nó tương cho cục củ đậu vào đầu thì võ cũng toi. Anh Lãng năm 1967 đi bộ đội, vào Nam đánh nhau, hy sinh "tại mặt trận phía nam", tên anh khắc trong bia đá nghĩa trang liệt sĩ xã tôi.

Hồi đầu thập niên 1980, trường tôi có mời bác sĩ Nguyễn Khắc Viện về nói chuyện dưỡng sinh. Cụ Viện nhắc đến tập võ, cụ bảo có võ cũng tốt thôi nhưng đừng cho rằng võ công cao thì nghếch mặt với đời. Cụ dí dỏm bảo rằng tôi già yếu hom hem thế này nhưng tôi thách 10 ông đai đen thượng thặng đấy, chỉ cần cho tôi một... khẩu AK đầy đạn.

Thế là hết chuyện mon men võ.

Nguyễn Thông

Thứ Sáu, 23 tháng 6, 2017

Quốc hội xắn nhát xẻng cuối cùng đào huyệt chôn giới luật sư

Tôi cứ ngẫm nghĩ mãi, định viết, định thôi. Xứ này thiếu gì luật sư, luật gia, thày cãi, có cả Liên đoàn luật sư quốc gia, rồi tỉnh thành nào cũng có Đoàn luật sư, họ im không lên tiếng, mắc mớ gì tới mình. Nhưng sự khó chịu để âm ỉ trong người, giữa những ngày bức bối nhiệt độ cao thế này, không xả ra có khi điên mất. Thôi thì dăm ba chữ, chả nhằm cứu ai, trước hết chỉ cứu cái thân mình.

Chả là chiều 20.6, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi (2015) với đa số phiếu, trong đó vẫn giữ nội dung “luật sư phải tố giác thân chủ”. Khi luật đã được thông qua và ban hành thì chỉ có chấp hành, cấm cãi.

Điều đáng nói, nội dung này khi còn dự thảo được trình Quốc hội để lấy ý kiến đã bị dư luận phản đối dữ dội. Hầu hết cho rằng không thể như vậy được, trên thế giới chả có ai làm thế. Xưa nay, xứ ta cứ thích đi một mình một đường, cứ đòi “áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh Việt Nam”, đường ta ta cứ đi, kệ chông gai ngăn trở. Cũng có trường hợp đi được tới đích nhằm chỗ sáng tươi, nhưng phần nhiều đâm đầu vào ngõ cụt, vực sâu, mà trường hợp dứt khoát yêu cầu luật sư phải tố giác thân chủ là một ví dụ.

Người ít học nhất cũng hiểu rằng luật sư là người bảo vệ cho thân chủ. Dân gian gọi nôm na là thầy cãi. Luật sư có nhiệm vụ cãi cho người mình nhận bảo vệ trước tòa. Dù thân chủ là bị cáo (cáo buộc có tội) hay nguyên cáo (đứng ra tố cáo, khởi kiện) thì luật sư được bên nguyên hoặc bên bị thuê đều phải tìm mọi cách bảo vệ khách hàng của mình (thân chủ). Đó là trách nhiệm của luật sư, và chỉ có trách nhiệm ấy, không còn gì khác.

Thứ Hai, 19 tháng 6, 2017

Tôi sợ các ông

VŨ DUY CHU (nhà thơ)

Tôi gốc gác dân Bưu điện.
Những năm 1980, 1990, lúc mà cái điện thoại để bàn có giá cả cây vàng mới được lắp đặt, lúc cái máy Fax phải nộp phí hòa mạng, lúc cái đầu Video phải dán tem ’’kiểm định’’ của Sở Văn hóa Thông tin mới được dùng, tôi nghỉ việc đi làm việc khác.

Sau đó ít lâu thì mạng điện thoại di động ra đời, bạn bè nhiều người phất lên.
Khi ấy dây lưng ông nào dắt cái di động Ericson to như cục gạch là đã ở đẳng cấp khác. Ông nào dắt cái máy nhắn tin bip… bip… bip… thì chỉ mong ở chỗ đông người nó bíp lên mấy phát cho mát mặt ông cái.

Thời ấy đã lùi xa.
Bây giờ điện thoại mỏng như lưỡi lam, vuốt cạnh máy đứt tay, thật là tinh vi hiện đại, đa dụng. Các nhà mạng di động đã tiễn các loại tổng đài điện thoại và máy để bàn trở thành nhân chứng đìu hiu cho cuộc cách mạng thông tin toàn cầu vũ bão…

Nghị định khôn mà ngu

Cái nghị định áp đặt bắt chụp ảnh mới được gọi điện thoại, càng bộc lộ rõ cái gọi là "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Ai chưa hiểu nó thế nào thì chính nó đấy, bà con ạ.

Thôi thì chính phủ ngu ban hành nghị định ngu là chuyện của chính phủ, nhưng người tiêu dùng chúng ta phải khôn.

Bà cụ già cạnh nhà tôi đã 89 tuổi, hằng ngày con cháu đi làm, mua cho cụ cái điện thoại di động để cụ xài, tiện với tuổi già. Họ ra nghị định bắt chủ thuê bao phải trực tiếp đến chụp ảnh. Vậy họ quyết bắt bà cụ khuôn mặt nhăn nheo già nua kia trình diện thì mới chịu hay sao. Thậm vô lý. Đây chỉ là một ví dụ trong vô vàn sự vô lý.

Cần biết rằng, trong bất cứ sự kinh doanh nào, không có khách hàng là tự sát. Doanh nghiệp đã chán sống, đã muốn tự sát thì cứ để nó chết, chúng ta đừng kéo dài sự thoi thóp hấp hối của nó bằng việc chiều ý nó. Kiên quyết không chụp ảnh.

Bây giờ, thời đại thông tin, kỹ thuật số, thế giới phẳng, 4.0 hay 5.0 cái con mẹ gì đó, không có bọn di động ấy, chúng ta vẫn còn ối cách để liên lạc với nhau. Hãy tận dụng mọi phương tiện để trừng phạt lại chúng nó.

Ngày xưa, mỗi lần lợi dụng sức quần chúng để chống bọn thực dân Pháp hoặc chính quyền Sài Gòn, người cs đều kêu gọi bãi công, bãi thị, bãi khóa, bãi... bãi... Giờ thì chúng ta bắt chước chính họ, bãi mạng, để cách cái mạng nó đi.

Tôi báo trước cho bạn bè, tôi không thực hiện chụp ảnh. Nó có cắt của tôi ngay từ bây giờ tôi cũng chấp nhận. Sau này nếu ai đó gọi tôi mà không được, xin hiểu rằng số điện thoại của tôi đã hy sinh oanh liệt vì chủ nó. Và nói thêm, tôi càng đỡ mất tiền.

Đã đến lúc chúng ta phải dứt khoát bày tỏ thái độ phản đối với những sự áp đặt vô lý.

19.6.2017
Nguyễn Thông

Nguyễn Duy lên đồng giữa chợ âm phủ

Tối qua 18.6, thi sĩ Nguyễn Duy có buổi gặp bạn đọc hoành tráng và thân tình ngay tại Hà thành, nơi kinh kỳ, đất văn chương. Dự sự kiện ấy, nhà báo Xuân Ba gửi cho tôi bài này, đèo theo chút kỷ niệm về Nguyễn Duy và Nguyễn Khải. Đầu tuần, xin hầu đọc các anh các chị.


NGUYỄN DUY LÊN ĐỒNG GIỮA CHỢ ÂM PHỦ
Xuân Ba
Trước khi bập vào chuyện Nguyễn Duy giao lưu và đọc thơ ở Phố Sách Hà thành xin dài dòng một tẹo.
Cái năm xa ấy tôi được bám theo hai đấng họ Nguyễn là Nguyễn Khải và Nguyễn Duy đi xứ Thanh. Đến địa phận Hà Trung phủ Tống Sơn xưa ghé vào đình Gia Miêu Ngoại trang. Đình Gia Miêu xưa kia nằm trong quần thể Miếu Triệu Tường thờ nơi phát tích nhà Nguyễn trong đó có cụ triệu tổ Nguyễn Kim. Triệu Tường hoành tráng hiện còn lưu lại tấm không ảnh chụp năm 1936 ngó rất kinh. Cụ Hồ tháng 2 năm 1947 nhân chuyến đi thăm Thanh Hóa đã bí mật ghé Đình Gia Miêu khấn khứa những gì chả biết? Thế mà chả bom chả đạn giặc giã gì mà hồi cải cách và những năm đầu 1960, tổng cộng hai đợt người mình đã phá gần như bằng địa!
Nhưng may mà sót lại cái đình. Năm ấy đình chưa sụp nhưng rệu rã lở lói chỉ cơn bão vừa vừa thôi là ụp. Trưa ấy nóng, Nguyễn Duy mặc cho cụ Nguyễn Khải hỏi chuyện ông lão chăn mấy con bò mé ruộng đình, cứ đánh trần khểnh trên chiếc chiếu rách của ông lão chăn bò trừng trừng ngó lên mái đình thông thống toang hoác những khoảng ngói trống. Ông lão chăn bò trưa ấy ngạc nhiên tròn mắt thấy Nguyễn Duy đang trần trùng trục bỗng lồm cồm bò dậy áo sống chỉnh tể tay giơ quá đầu lớn giọng khấn khứa… Đại để lạy Liệt tổ liệt Thánh, tỉnh chúng con dân làng chúng con sẽ sửa sang lại ngôi đình này. Nhà văn Nguyễn Khải chẳng nói gì cứ tủm tỉm…
Tưởng cho vui. Nhưng chuyến đi Thanh ấy, còn nhớ Nguyễn Duy với chất giọng thống thiết từng bàn với ông Chủ tịch tỉnh Phạm Minh Đoan việc phục dựng ngôi đình cổ Gia Miêu ra sao. Chất giọng ấy hình như sau này cũng có dịp ghé bên tai ông Nguyễn Khoa Điềm (hình như là hậu duệ của cụ Nguyễn Khoa Chiêm vốn là người tâm phúc có công với các chúa Nguyễn) khi ấy là Bộ trưởng Bộ Văn hóa. Nói chung là nhiều thứ tác động, giúp đỡ khác nữa trong đó có sự ra tay của dòng họ Nguyễn Phước tộc. Thế mà sau đó đã có tiền cho việc phục dựng ngôi đình Gia Miêu xiêu vẹo khang trang như hiện nay!

Thứ Bảy, 17 tháng 6, 2017

Một sáng thơ ấm áp giữa Sài Gòn

Sáng 16.5. Đường sách Nguyễn Văn Bình, quận 1, Sài Gòn. Con phố nhỏ nối từ cạnh sườn nhà thờ Đức Bà-Vương cung thánh đường tới đường Hai Bà Trưng bữa nay đông vui tấp nập hơn hẳn mọi ngày. Đường hơi hẹp, ngắn, nhưng lề rộng rãi, san sát ken dày những nhà sách, tiệm sách, quầy sách, sạp sách trang trọng, rực rỡ. Trên giời dưới sách. Hầu như giới xuất bản, phát hành, những trùm sách cả nước đều về tụ hội ở phố này. Khá khen cho những vị nào trong bộ máy chính quyền thành phố đã không đắn đo mà xuống tay ký cái roẹt việc mở con đường sách. Và cũng cần trao huy chương hoặc bằng khen gì đó tưởng thưởng người tìm chọn ra con đường không thể thích hợp hơn giữa muôn trùng đường phố. Đường sách nằm ngay trung tâm Sài Gòn nhưng may hai bên đường chủ yếu là cơ quan công sở, có sử dụng lòng lề đường, thậm chí lấn vào trong chút ít cũng không phải lo tốn kém đền bù giải tỏa, ít làm phiền dân, tránh được sự khiếu kiện phàn nàn mà ta thường thấy khi dính dáng đến đất đai. Du khách khắp nơi đổ về rốn Sài Gòn đây, sau khi thăm thú ngắm nghía nhà Ủy ban thành phố, tượng đài cụ Hồ, phố đi bộ Nguyễn Huệ, nhà Bưu điện, nhà thờ Đức Bà, chỉ cần rảo vài bước chân là lạc vào đường sách, cơ man là sách, vào cái thế giới văn hóa đầy màu sắc. Nếu ta quen nói với nhau đất trung tâm Sài thành là đất vàng thì riêng đối với phố này, nhất là về giá trị gia tăng để tôn vinh sách, tôn vinh văn hóa, thì đây phải là đất kim cương, đất hổ phách. Một địa chỉ văn hóa độc đáo của Sài Gòn.



Nắng dịu nhẹ trải từng tán lá, khoe lấp loáng khuôn mặt người. Trận mưa chiều qua xóa đi cái oi bức khó chịu vừa kéo dài cả tuần. Gửi xe xong, cái vòng gửi xe thật vất vả, tôi chen qua những đám nam thanh nữ tú, ông già bà cả, vào đến nơi đúng 10 giờ. May tìm được chiếc ghế trống có lẽ cuối cùng. Bấm ngón tay coi thử, 10 giờ sáng là giờ khai mạc (giờ tỵ) đúng vào cung Xích khẩu, chủ về đám tiệc miệng, ngôn ngữ. Đến lúc tiệc tan, ngẫm lại không sai tẹo nào. Đã dự nhiều buổi ra mắt sách nhưng tôi chưa thấy lần nào người hâm mộ thơ đông đến thế. Sức hút của Nguyễn Duy ghê thật. Nghĩ cũng mừng khi trong thời buổi bây giờ người ta kéo nhau tìm đến với nhà thơ và thơ. Nhưng có lẽ phải là Nguyễn Duy và thơ Nguyễn Duy. Tôi có lần nói nếu ai trong đời chưa một lần nghe thi sĩ Nguyễn Duy đọc thơ thì đời còn trống, còn cái lỗ hổng to lắm, nên tìm cách mà lấp lại.

Thứ Năm, 15 tháng 6, 2017

Thương tiếc phi trường Tân Sơn Nhất!

MAI BÁ KIẾM (nhà báo, cựu phi công)

Từ tháng 6 -10/1973, tôi học ở Trường Sinh ngữ Quân đội Gò vấp, rồi sang Mỹ học bay. Lúc đó, Bộ chỉ huy Viện trợ Quân sự Hoa Kỳ tại Việt Nam - MACV (The US Military Assistance Command, Vietnam) đã rút về nước, giao doanh trại cho Không quân VN, sinh viên sĩ quan tụi tôi được vào ở các barrack của MACV, mỗi thằng nằm một giường nệm 2 tấm dày 2 tấc rưỡi, ngủ máy lạnh sướng rên. Khu MACV rộng lớn, nằm giữa 2 đường Bạch Đằng và Phạm Văn Đồng bây giờ, chạy dài từ sân golf Gò Vấp vào gần đến ga hàng không, bên phải đường Bạch Đằng là doanh trại của Tiểu đoàn 2 công vụ (gác vòng đai phi trường). Dạo đó, tụi tôi thường chạy xe máy sang trại Davis Camp (nằm trên đường Cộng Hòa bây giờ - đối diện với Sư đoàn Dù) của Mỹ bàn giao lại VNCH, là nơi ở của hai phái đoàn đại biểu quân sự Bắc Việt (VNDCCH) và Việt Cộng (CHMNVN) để xem. Có 2 bộ đội mặc quân phục mới toanh mà rộng thùng thình, bồng súng AK đứng nghiêm ở 2 bên cổng, mắt liếc nhìn tụi tôi trong khi cái đầu không cử động. Tôi thấy rất lạ là 2 phái đoàn này dù ở doanh trại Mỹ quá tiện nghi và ăn uống phủ phê, thế mà ở các dãy sân trống giữa 2 barrack, quân Mỹ trồng cỏ nhung xanh mượt, vậy mà họ cuốc lên giồng, trồng khoai lang, khoai mì, rau xanh và bụi chuối. Tôi nghĩ màn diễn “tăng gia sản xuất” trong lòng đất địch này phải do các tướng tá chỉ huy 2 phái đoàn này chỉ đạo, chứ không xuất phát từ thói quen “nông dân cải thiện” của bộ đội.

Rồi 30/4/1975, tôi - một tân phi công mới về nước, trở thành bên thua cuộc. Và, những anh bộ đội tạm cư trồng trọt ngày nào đã trở thành chủ nhân phi trường Tân Sơn Nhất, với 1.530 ha đất, như là một chiến lợi phẩm, nên việc tăng gia sản xuất trên mãnh đất nhỏ Davis Camp trở thành màn diễn ước lệ lỗi thời! Rồi, 42 năm sau, diện tích phi trường bị chiến thuật “lấn gia cư da beo”, nên chỉ còn 850 ha. Cuối cùng, phần đất trống ở phía bắc phi trường, rộng 157 ha, được giao nốt cho Him Lam để trồng cỏ nhung làm sân golf và biệt thự, nhà hàng…Sân golf chỉ là giọt nước tràn ly, chứ không phải nguyên nhân làm Tân Sơn Nhất quá tải và ngập lụt. 

Tình người



Sáng nay đi nghe thơ Nguyễn Duy. Tôi có lần nói nếu ai trong đời chưa một lần nghe thi sĩ Nguyễn Duy đọc thơ thì đời còn trống, còn cái lỗ hổng to lắm, nên tìm cách mà lấp lại.

Thu hoạch nhiều, đang viết một bài dài, nhưng cái này tôi tách ra biên trước, bởi sực nhớ hôm qua đọc trên báo bản tin có bà mẹ đẻ dìm chết cả đứa con mới hơn tháng tuổi mà mình dứt ruột sinh ra, lo lắm.

Bác Duy đọc bài thơ "Đứng lại" viết năm 1971 khi ở mặt trận chảo lửa Quảng Trị. Bác tâm sự cũng nhờ đợt thay quân mà còn sống đến giờ để đứng ở đây, chứ không cũng xong đời vào mùa hè đỏ lửa 1972 rồi. Bài thơ đại loại nội dung rằng "tôi" (bác Duy) xách AK đuổi theo một tên thám báo quân đội Sài Gòn. Chỉ cần 1/10 giây bóp cò súng là nó sẽ toi nhưng bác cứ đuổi theo nó. Vừa đuổi vừa thoáng nghĩ nếu nó xách AR15 đuổi mình thì cầm chắc mình chết, vậy đuổi làm gì. Rồi vẫn đuổi, bắt sống được nó giải về. Cứu được một mạng người.

Kể tới đó, nhà thơ tâm sự, chỉ với bài thơ này mà bị đủ tầng đủ lớp phê bình kịch liệt, rằng nhân đạo tiểu tư sản, nhân đạo chung chung, mất lập trường cách mạng... phải làm tự kiểm, giải trình mãi, cuối cùng do đang đánh nhau ác liệt nên người ta mới tha cho.

Sự cẩu thả chính trị

HOÀNG HẢI VÂN (nhà báo)

38 cán bộ, đảng viên bị một nhóm dân bắt giữ ở Đồng Tâm là chuyện chưa có tiền lệ trong lịch sử, kể từ khi Đảng nắm chính quyền. Đây là chuyện rúng động hệ thống chính trị, nhưng đã bị coi là một “vụ việc” thông thường. Coi là “vụ việc” thông thường, nên đã xử lý theo quán tính thông thường.

Là vụ tranh chấp đất đai, ai đúng ai sai tôi không dám nói bừa, phải căn cứ theo luật pháp để điều tra mới rõ được sự thật. Nhưng việc bắt giữ những người thi hành công vụ rõ ràng là phạm pháp, mà phạm pháp không hề nhẹ, dù xuất phát từ bất cứ lý do gì.

Lẽ ra ngay sau khi biết một số lớn cán bộ bị bắt giữ, lãnh đạo thành phố phải lập tức đến hiện trường. Thời gian không tính bằng ngày mà tính bằng giờ, thậm chí bằng phút. Để đến ngày hôm sau đã là thất bại, huống hồ để đến hơn một tuần lễ. Đến ngay lập tức không chỉ để giải thoát cán bộ, mà còn để gỡ tội cho người dân, có thể vận dụng luật pháp để biến việc “bắt giữ” thành một sự “hiểu nhầm”, rồi cùng đối thoại để làm rõ đúng sai nhằm giải quyết tranh chấp. Nếu như đến ngay thì tôi tin chắc là không có hậu quả như ngày hôm nay. Ngày xưa không có những chuyện như thế này, nhưng nếu có thì một huyện ủy viên cũng đủ trình độ chính trị để xử lý.

Thứ Ba, 13 tháng 6, 2017

Nguyên đầu bạc từ chức, ra khỏi Hội Nhà văn

Trên địa chỉ Facebook cá nhân chiều nay 13.6, nhà văn Phạm Xuân Nguyên - Phó chủ tịch Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội, Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội đã công khai tuyên bố từ chức, rút ra khỏi những tổ chức xã hội được nhà nước bảo trợ nói trên.

Xin bày tỏ sự khâm phục đối với nhà phê bình-dịch giả Phạm Xuân Nguyên, còn được bạn bè âu yếm gọi là Nguyên đầu bạc.

Dưới đây là toàn văn tuyên bố của Phạm Xuân Nguyên:



                                       TUYÊN BỐ TỪ CHỨC VÀ RA HỘI

Hà Nội ngày 13 tháng 6 năm 2017

Kính gửi:

-Thành uỷ Thành phố Hà Nội
-Thường trực Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật Hà Nội
-Ban chấp hành Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật Hà Nội.
-Ban chấp hành Hội Nhà Văn Hà Nội
-Toàn thể hội viên Hội Nhà Văn Hà Nội

Tôi là Phạm Xuân Nguyên, Phó Chủ tịch Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật Hà Nội, Chủ tịch Hội Nhà Văn Hà Nội khoá XI (2011 - 2015).

Vì sự chậm trễ đại hội nhiệm kỳ XII của Hội Nhà Văn Hà Nội do sự chỉ đạo can thiệp của lãnh đạo thành phố về việc ngăn chặn, loại trừ khả năng tôi vẫn được tín nhiệm làm lãnh đạo Hội khóa mới,

Vì sự bất đồng sâu sắc trong Ban chấp hành Hội Nhà Văn Hà Nội,

Với trách nhiệm của một người đứng đầu Hội trước toàn thể hội viên,

Với danh dự cá nhân của một người làm văn học,

Tôi tuyên bố:

-Từ chức Phó Chủ tịch Hội Liên Hiệp Văn học Nghệ Thuật Hà Nội
-Từ chức Chủ tịch Hội Nhà Văn Hà Nội,
-Ra khỏi Hội Nhà Văn Hà Nội, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ Thuật Hà Nội.

Tôi đã đọc tuyên bố này tại cuộc họp Ban chấp hành Hội Nhà Văn Hà Nội sáng 13/6/2017 và giao việc điều hành công tác Hội cho nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại, phó chủ tịch.

Kể từ ngày hôm nay, khi ra tuyên bố này, tôi rút khỏi mọi hoạt động của Hội Nhà Văn Hà Nội, Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật Hà Nội và của Ban chấp hành hai Hội.

Tôi gửi lời cám ơn và xin lỗi đến toàn thể hội viên Hội Nhà Văn Hà Nội.

PHẠM XUÂN NGUYÊN

(theo Facebook Nguyen Pham Xuan, https://www.facebook.com/profile.php?id=100001402346694&fref=ts)

Thứ Tư, 7 tháng 6, 2017

Lượm lặt tiếp tại đám giỗ ông Võ Văn Kiệt

LƯU TRỌNG VĂN (nhà báo)

Đầu tiên gã xin nói về những phản hồi từ hai bài lượm lặt của gã đã.

Khi gã gửi bạn đọc của gã những lượm lặt của gã tại đám giỗ ông Võ Văn Kiệt, gã biết có một số bạn của gã sùng sục, nóng vội cực đoan không hài lòng thậm chí chê bai gã là người thân cộng. Gã tôn trọng các bạn ném đá gã ấy và giản đơn mỉm cười.

Có lần gã nói với nhạc sĩ Phạm Duy, yêu nước như chú, tên tuổi như chú nhưng cháu bảo đảm nếu chú ra hồ Gươm đứng chả mấy chốc hồ Gươm sẽ bị lấp đầy đá của người thân cộng và chống cộng. Nhạc sĩ Phạm Duy cười rồi nói: Chả thế mà có người bảo tôi chống cộng, tôi bảo tôi chỉ chống gậy thôi. Có người bảo tôi yêu cộng, tôi bảo tôi chỉ yêu gái đã đủ mệt nhoài rồi.

Nhưng trong sâu thẳm gã biết nhạc sĩ Phạm Duy, người đã bỏ tất cả để trở về quê hương, rất buồn vì ngay trong lòng đất nước vẫn còn quá nhiều phân li.

Thứ Ba, 6 tháng 6, 2017

Phản biện

Tôi muốn hỏi ông Trương Minh Tuấn bộ trưởng Bộ Thông tin-Truyền thông: Ông viết bài cùng lúc đăng trên rất nhiều báo, trong đó ông khẳng định: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (có mầm mống từ thời bác Hồ) đã tạo ra bước phát triển ngoạn mục cho đất nước.

Vậy thưa ông, thế nào là ngoạn mục? Người cộng sản nắm quyền cai trị ở nước này tới nay đã 42 năm (nếu tính từ năm 1975) hoặc 63 năm (nếu tính từ năm 1954). Suốt nửa thế kỷ độc tôn cầm quyền mà đất nước vẫn còn nghèo đói, chậm phát triển như hiện nay thì ngoạn mục ở chỗ nào? 

Hãy nhớ rằng, các nước Thái Lan, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản... với chừng ấy năm, hoặc chỉ 1/4 chừng ấy năm thôi thì họ đã đi được bao nhiêu?

Và ông cần lưu ý, đặt ra trường hợp nếu nước ta sớm đi theo con đường phát triển kinh tế tư bản thì liệu có lẹt đẹt thế này không?

Nếu nước ta không do người cộng sản các ông lãnh đạo, không vướng vào cái gọi là xã hội chủ nghĩa ấy thì liệu có nghèo bền vững như bao năm qua không?

Điều cuối cùng, trong bài ông viết chỉ thấy ông tán tụng sự ngoạn mục mà lơ đi: đạo đức xã hội xuống cấp, tham nhũng tràn lan, hố ngăn cách giàu nghèo ngày càng sâu, môi trường bị tàn phá, tài nguyên kiệt quệ, nông dân bị cướp đất, người tha phương cầu thực ngày càng nhiều, lòng tin vào nhà nước bị xói mòn nghiêm trọng, tương lai hết sức mờ mịt... Nếu đàng hoàng, phải chỉ ra hết trong lập luận.

Nguyễn Thông

Thứ Hai, 5 tháng 6, 2017

Khổ vì thi cử

Phải đợi đến chiều 3.6.2017, khi các sĩ tử độ tuổi nhơ nhỡ chấm dứt cuộc chạy đua căng thẳng, nói chính xác là cực kỳ căng thẳng, để vào lớp 10, tôi mới dám viết bài này. Các em lúc đang hao tâm tổn trí mất sức cho cuộc đánh vật ấy, thì mọi lời nói, việc làm "này nọ" đều có thể tác động xấu, ảnh hưởng không tốt tới tâm lý, vì vậy cần tránh. Nay môn thi cuối cùng đã xong, các em có thể tạm thở phào, nhưng người lớn chúng ta vẫn cần phải tiếp tục nghĩ ngợi.

Trong sự nghiệp giáo dục ở xứ mình, điều không nói ra nhưng hầu như ai cũng biết là quá nặng về thi cử. Những cuộc thi liên miên, hết đợt này đến đợt khác như một thứ đá tảng đè lên đầu người đi học. Gần như đã đi học là phải chấp nhận bị thi cử hành hạ, vật lên vật xuống khiến cuộc học hành luôn bị biến thành sự ức chế, đè nén, cùm trói, chỉ mong muốn được giải thoát, tháo cũi sổ lồng. Ngồi ghế nhà trường trong tâm thế ấy thì tư duy, sự sáng tạo không khác gì bị tù đày, còn đâu chỗ cho những khao khát vươn tới, thay đổi, bay lên. Mỗi cuộc thi giống như cuộc thoát ngục chứ không phải cắm mốc cho sự trưởng thành.

Lượm lặt tiếp chuyện tại đám giỗ ông Võ Văn Kiệt...

LƯU TRỌNG VĂN (nhà báo)

Gã xin lỗi vì sự chậm trễ này, hê, hôm qua gã mải bù khú chuyện vẽ vời, vẽ thì ít mà vời các cô người mẫu thì nhiều với họa sĩ Trịnh Thanh Tùng sau rồi lại sa đà bù khú tiếp với nhà thơ Nguyễn Duy và nhà thơ Nguyễn Đỗ từ Mỹ về cùng nàng thơ Helen Nguyễn xinh tươi con gái của một bác trùm an ninh, từng là sếp của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều và tướng Tô Lâm, chuyện thơ thì ít mà chuyện các nàng... thơ thì rõ nhiều.

Thôi, chiều nay mưa, gã xin kể tiếp.

Khi xe chở gã tới khu Lan Anh bên sông Sài Gòn thấy ngoài cổng có nhiều xe hơi biển xanh trắng tùm lum. Hiếu Dân trong bộ đồ màu đen tới bên xe dìu GS Tương Lai tuổi 82 vào nhà. Có chú Sáu Phong đang ngồi trỏng, Hiếu Dân nói.

10g30 rồi, gã nghĩ theo như mọi lần thì ông Tư Sang không dự tiệc chắc đã tới và đã về, còn đương nhiên ông Ba Dũng theo "đúng quy trình" sẽ tới muộn hơn.

Qua một cây cầu gỗ nhỏ vào ngôi nhà thờ giữa hồ nước có sen và cá lượn bơi. Bàn thờ nghi ngút khói hương và tràn ngập hoa và vòng hoa, liếc cái, gã thấy nhiều vòng hoa đề tên, chức vụ của các bác lãnh đạo hàng đầu cũ và mới.

Thứ Sáu, 2 tháng 6, 2017

Chuyện lượm lặt ở đám giỗ Thủ tướng Võ Văn Kiệt

LƯU TRỌNG VĂN (nhà báo)

Thế là thời gian lùi thêm 365 ngày nữa để cán đích 9 năm ông Võ Văn Kiệt đi xa.

Đúng hẹn gã và Huỳnh Sơn Phước người từng cùng Kim Hạnh đình đám báo Tuổi Trẻ một thời,đến nhà GS Tương Lai.Xe của Hiếu Dân con gái cưng của ông Kiệt chờ sẵn. Đón thêm Lê Công Giàu,thế là một mạch đến Nghĩa trang TP viếng mộ ông Kiệt.

Trên xe lại rôm rả chuyện.

Gã nói mới đây Nhà báo Quốc Phong, nguyên phó TBT báo Thanh Niên có kể chuyện ông Vũ Kỳ thư kí riêng cụ Hồ trước khi mất có mời cán bộ Viện bảo tàng HCM tới ghi âm ông bật mí về những gì liên quan đến tình riêng của cụ Hồ. Trong đó có nói Trung ương tính giới thiệu một cô gái nết na xinh đẹp cho cụ, nhưng rồi một cán bộ trẻ từ Nam bộ ra dự Đại hội Đảng ở chiến khu Việt Bắc đã rước nàng trước.

GS Tương Lai nói, tôi có đt cho Nguyễn Duy đi cùng xe, Duy bảo ghé Phan Thanh Nam trước rồi ghé nhà Hiếu Dân sau. Nam chính là con trai của cuộc tình chàng cán bộ trẻ Nam Bộ kia với cô gái xinh đẹp mà Trung Ương chuẩn bị mai mối cho cụ Hồ.

Gã khoái tính cách anh hai Nam Bộ của ông Võ Văn Kiệt. Năm 1951 đi bộ mấy tháng trời từ Nam Bộ ra Việt Bắc, thấy một nàng xinh là tấn liền...

Thứ Tư, 31 tháng 5, 2017

Đèn Hoa Kỳ

Hôm qua báo chí đăng tin Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đi thăm Mỹ theo lời mời của ông tổng thống Đônan Trăm. Dư luận ì xèo về cách tiếp đón ở sân bay thành phố Nữu Ước, tôi chẳng quan tâm, nhưng tôi để ý tới món quà mà thủ tướng đem theo: một chiếc đèn dầu, còn gọi là đèn Hoa Kỳ.

Thực lòng, tôi đánh giá cao việc chọn món quà này. Quà mà nguyên thủ hay quan chức nhà nước cấp cao tặng nhau không cần phải là thứ có giá trị tiền bạc lớn mà quan trọng ở giá trị tinh thần, ý nghĩa sâu sắc. Có tặng tiền tỉ cho đại diện nước Mỹ cũng không làm người ta sướng bởi luật nước này đã quy định tất cả quà cáp quan chức thu nhận đều phải khai báo với cơ quan kiểm soát, chỉ được giữ lại những món nào trị giá tiền bạc dưới 200 USD. Vị nào gian dối, nếu bị phát hiện là toi đời, sự nghiệp chính trị sẽ về mo, không bao giờ có thể ngóc đầu được nữa. Người Mỹ rất ghét sự gian dối. Tôi đã đi Mỹ lần nào đâu mà biết, nhưng nghe rất nhiều bạn tôi bẩu thế. Con gái tôi còn bổ sung, ai vào lãnh sự quán hoặc đại sứ quán Mỹ để phỏng vấn xin visa, nó phát hiện nói dối một lần thôi, dù nói dối về bất cứ thứ gì, ngày tháng năm sinh chẳng hạn, thì đừng hòng hy vọng được vào nơi đó lần thứ 2 chứ đừng nói qua Mỹ.

Đang nói chuyện quà tặng, tự dưng chệch sang chuyện Mỹ. Khen Mỹ có mà khen cả ngày. Ở xứ ta á, quan chức sống chủ yếu bằng quà tặng các kiểu, được gọi khéo léo thành lộc. Lộc quan là thứ hấp dẫn người ta đua tranh vào hoạn lộ. Vừa rồi có vị đại biểu quốc hội sổ toẹt ra rằng thu nhập của hầu hết bộ trưởng xứ này cao gấp nghìn lần lương. Lão Maddox hàng xóm nhà tôi cằn nhằn rằng sống bằng lương thế đéo nào được. Tôi bảo ông chả đang sống bằng lương hưu đó sao. Lão quát, nhưng tao không ngày nào cũng tiệc tùng, xe cộ, biệt thự, em út, mát xa mát gần…

Lại chệch, cần quay về chuyện đèn điếc thôi kẻo làm mệt người đọc. Tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng dụng ý của ông thủ tướng Phúc là hai nước chúng ta sẽ cùng thắp sáng hiện tại và tương lai. Có đèn mà để quan hệ tăm tối thì coi sao được. Ông nào cố ý phùng mang trợn mặt thổi tắt phụt ngọn lửa đèn thì xóa mẹ nó quan hệ đi còn hơn. Sực nhớ câu thơ của thi sĩ quá cố Phạm Tiến Duật “Ôi ngọn lửa đèn/Có nửa cuộc đời ta trong ấy/Giặc muốn cướp đi/Giặc muốn cướp lửa tim ta đấy”. Giá tay trợ lý, tham mưu nào mách cho ông Phúc đọc câu này kể cũng hay hay, chứ lần nào cũng Kiều, chán bỏ mẹ.

Thứ Ba, 30 tháng 5, 2017

Có một Đoan ngọ máu ở xứ Thanh

Cách nay đúng 45 năm, Tết Đoan ngọ năm Nhâm Tý 1972 xảy ra vụ thảm sát kinh hoàng ở Thanh Hóa bởi bom Mỹ. Nhà báo Xuân Ba vừa về tận nơi hiểu lại vụ này và mới meo gửi cho tôi. Tôi đưa lên đây để mọi người cùng biết về một bi kịch thời đã qua, và nhất là để những ai có trách nhiệm giải quyết chế độ chính sách xã hội, cụ thể là ông bộ trưởng Bộ LĐ-TB-XH Đào Ngọc Dung quan tâm, xem xét về chính sách cho hàng trăm người đã khuất. Đừng để bi kịch kéo dài mãi như thế.

XUÂN BA (nhà báo)

Tết Đoan Ngọ, Tết giết sâu bọ. Xứ Thanh quê tôi coi trọng cái tiết, tết ấy chỉ sau tết Nguyên đán mà thôi. Bâng khuâng nhớ những năm xa đói kém, nhà túng đói quá phải cháo loãng cầm hơi thì chả nói làm gì. Nhưng nhiều nhà khá hơn cũng cố biện chút xôi gà, thửa nồi bánh lá răng bừa, tráng chút bánh cuốn cúng kiếng. Đơn giản hơn, chỉ chút cơm rượu nếp ủ men, mấy quả mận quả muỗm chua lè cho lũ trẻ ngốn rau ráu từ tinh mơ gọi là để giết… sâu bọ!

Nhưng cũng đúng cái tiết tết Đoan Ngọ ấy năm Nhâm Tý năm 1972, cụ thể là 8 giờ sáng ngày 14-6-1972 tại Hàm Rồng đã xảy ra trận thảm sát rùng rợn.

Số người bị chết là 130, bị thương 140. Trường Y, Trường sư phạm 10+2 chết nhiều nhất. Những cô gái, chàng trai đang ở độ 18, đôi mươi….

Tôi đã gặp nhà văn Kiều Vượng (Giải thưởng Văn học Mê Kông năm 2012) nhân chứng trận thảm sát ấy. Nhà văn khi đó đang làm việc ở ngành GTVT vận tải Thanh Hóa.

Và đây là chuyện của Kiều Vượng:

Thứ Bảy, 27 tháng 5, 2017

Chuyện vặt thời đã qua: Chuyện ăn độn (tiếp)

Nhiều khi cơm độn cũng chả đủ cho nhà đông miệng ăn, không ít gia đình phải dùng đến cách độn gián tiếp là ăn thật nhiều rau củ. Nhà tôi sau khi đã vào hợp tác xã cũng thiếu gạo như những hộ xã viên khác, cơm bữa chỉ 2 lưng bát mỗi người nên rau thành món độn chủ lực. Có những bữa, rửa rau muống cả rổ sề, chỉ luộc chấm mắm cáy thôi, thế mà cũng ăn hết. Rau thay cơm. Mùa nào thức ấy, canh rau cải, rau tập tàng (gồm những loại rau dại như rau sam, rau dền, rau muối… nấu chung với nhau), mướp, rau ngót, ngọn khoai lang, ngọn bí, đọt bầu, mùng tơi… chiếm lĩnh mâm cơm, cứ xanh ngăn ngắt. May mà ăn rau nhiều không chán, lại sẵn nữa, không thì chết đói.

Lại nhớ sau khi nhạc sĩ Vũ Trọng Hối có bài hát Bước chân trên dải Trường Sơn, được ít lâu thì có bài chế theo. Lời nguyên của nó là “Ta vượt trên triền núi cao Trường Sơn/đá mòn mà đôi dép không mòn/Ta đi nhằm phương xa/gió ngàn đưa chân/ta về quê hương/quân về trong gió đang dâng triều lên” được chế thành “Ta lại đi và nấu cơm nồi nhôm/rế mòn mà cái đít không mòn/Ta bắc nồi cơm lên/sắn nhiều hơn ngô/ngô nhiều hơn khoai/khoai nhiều hơn cơm/trông nồi cơm đó thấy sao mà ngán”, đứa nào cũng thuộc, ngồi dăm ba đứa lại hát inh ỏi cho vui và đỡ đói.

Như đã nói ở phần trước, tôi vừa sinh ra đã chịu cảnh ăn độn, thì như mọi đứa mới sinh cũng được bú mẹ nhưng mẹ chỉ tinh ăn độn khoai củ, rau thay cơm, ít sữa nên suốt tuổi thơ tôi lúc nào cũng còi cọc đèo đẹn. Tuy nhiên, thời ăn độn ghê nhất lại là lúc bắt đầu đi làm, năm 1977, trở về sau.

Thứ Sáu, 26 tháng 5, 2017

Khen

Một số vị quan chức, cựu quan chức vừa lên tiếng khen đảng và nhà nước đã mạnh mẽ hơn, có bước đột phá trong việc kỷ luật, khởi tố mấy ông nguyên quan chức đã về hưu từ tám hoánh, chẳng hạn Vũ Huy Hoàng, Phí Thái Bình. Các vị khen hồ hởi bảo rằng điều đó cho thấy đảng làm rất quyết liệt, không có vùng cấm, ai đã tham nhũng, mắc vi phạm thì dù nghỉ rồi cũng không thoát, v.v..

Theo tôi, các bố cũng chỉ khen vớ khen vẩn. Ở một xứ mà lợi ích nhóm trùm lên cả đảng, luôn lấy sự bao che cho nhau làm trọng, ném chuột sợ vỡ bình... thì mấy cái trò đó chỉ lừa được người nhẹ dạ cả tin hoặc ngây thơ cụ.

Nếu có giỏi, thì làm như các xứ Hàn Quốc, Brazil kia kìa, đương kim tổng thống cũng bị lôi tuột xuống, còng tay, ra tòa, vào tù. Đó mới là không có vùng cấm, nhé. Nhưng xứ người ta thế cũng chỉ là chuyện bình thường, không cần phải bố nào mở miệng khen nức nở.

Thực ra, tôi cũng thừa hiểu thâm ý của đảng và của các bố khen (có mục đích), chẳng qua định dọn đường cho chuyện gì đó, gọi là đánh tiếng, chuẩn bị dư luận trước, "để đồng bào trong nước, đồng chí trong đảng khỏi cảm thấy đột ngột", làm gì cũng đúng quy trình. Nhưng cái kiểu vừa đéo vừa run ấy chỉ làm cho dân chúng bật cười. Đợi khi các vị khép lại quy trình thì thằng vi phạm nó đã sống lâu bằng ông bành tổ rồi còn đếch gì.

Ký tên: Thông cào rảnh rỗi sinh nông nỗi.

Thứ Tư, 24 tháng 5, 2017

Người hiếm trong làng báo chí xứ Việt

BÁ TÂN (nhà báo)

Cái để đời của nhà báo là bài viết cùng với nhân cách được bạn đọc ghi nhận và lưu giữ trong tâm khảm.

Đời làm báo là cuộc đua marathon. Hết chặng này, đến chặng khác. Không ngừng nghỉ, kể cả sau khi đã về hưu.

Đại loại, phổ quát là như vậy. Tuy nhiên, trong làng báo chí, vẫn còn bộ phận thiểu số (không phải là bộ phận không nhỏ) viết lách lôm côm, tư cách rách nát, nhưng lại “máu mê” quyền lực, chạy chức bằng mọi giá.

Hầu hết các tờ báo đều có những phần tử như thế. Đó là một thứ bệnh hoạn. Thậm chí, tại một số cơ quan báo chí, thứ bệnh này trở nên nghiêm trọng.

Ở báo Đại Đoàn Kết có trường hợp hoàn toàn ngược lại. Nhân vật đặc biệt này là nhà báo Hữu Nguyên. Bằng việc làm khẳng khái của mình, Hữu Nguyên thực sự trở thành “của hiếm” trong làng báo chí.

Ngày 22.5.2017, Hữu Nguyên có văn bản gửi lãnh đạo cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam – cơ quan chủ quản của báo Đại Đoàn Kết – từ chối việc tái bổ nhiệm chức danh Phó ban đại diện báo Đại Đoàn Kết khu vực phía nam.

Hồ sơ tái bổ nhiệm của Hữu Nguyên hiện nằm trên bàn các vị lãnh đạo cơ quan chủ quản báo Đại Đoàn Kết. Theo kế hoạch, sẽ có quyết định và công bố trong thời gian tới.

Không chờ ngày công bố, nhà báo Hữu Nguyên chủ động có văn bản từ chối chức danh sẽ được tái bổ nhiệm.

Thứ Hai, 22 tháng 5, 2017

Đối thoại

Ông Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương đảng, Trưởng ban Tuyên giáo trung ương, vừa nói rằng đảng đang nghiên cứu việc có thể đối thoại với những người không cùng quan điểm, không chung đường lối. Bây giờ mới nghĩ (nghĩ chứ chưa thực hiện) là quá muộn rồi, ông Thưởng ạ. Đối thoại, đó là biểu hiện rõ nhất của dân chủ và tôn trọng sự khác biệt về tư tưởng, quan điểm. Còn rụt rè, chần chừ gì nữa mà không làm ngay đi. 

Những kẻ cùng đinh như tôi, ban tổ chức sẽ cho rớt ngay từ vòng gửi xe nên cũng chẳng ham đối thoại. Ghế ấy để dành cho những đấng bậc hào kiệt, trượng phu, thông tỏ sự đời. Tuy nhiên, từ bãi xe, tôi đề nghị các ông phe ông Thưởng trả lời giùm cho tôi câu hỏi:

Trong những nước giàu có, dân hạnh phúc sung sướng, có nước nào theo chủ nghĩa xã hội không; trong những nước theo chủ nghĩa xã hội, có nước nào sớm thoát khỏi nghèo đói, nội chiến không? Bây giờ thế giới có gần 200 quốc gia, còn mấy nước bám vào thứ chủ nghĩa này?

Ông giả nhời được một cách thuyết phục tức là đối thoại đã thành công.

Nguyễn Thông

Chủ Nhật, 21 tháng 5, 2017

Chuyện vặt thời đã qua: Chuyện ăn độn

Mới chỉ vài chục năm thôi nhưng chuyện này đã xưa như cổ tích. Bọn trẻ bây giờ, ngay cả những đứa sống ở vùng nông thôn nghèo cũng chả biết ăn độn là gì. Chúng không hình dung ăn mà lại độn, đâm ra thắc mắc độn thế nào, độn cái gì, sao lại phải độn… Tôi có đứa cháu họ học lớp lá, có lần nó xin ông trẻ ơi cho cháu ăn độn với, thì ra nghe người nhớn nói, nó tưởng độn là món ngon, kiểu như gà quay, khoai tây chiên, pizza chẳng hạn. Cũng như có lần nó đòi về hưu, nó bảo ông bà về hưu sao không cho cháu theo, cháu thích về hưu lắm, thích hơn ở thành phố. Trẻ con ngây thơ thật dễ thương.

Miền Bắc ăn độn trường kỳ, suốt từ sau năm 1954 cho mãi tới đầu thập niên 90, còn dân miền Nam trước năm 1975 theo như ông bạn đồng nghiệp tôi người TP.Mỹ Tho (Tiền Giang) kể thì không phải ăn độn, lúa gạo ê hề, độn điếc gì, chỉ từ sau 1975 mới được nếm món đặc sản vĩ đại ấy.

Bu tôi sinh tôi sau chiến thắng Điện Biên Phủ gần 1 năm. Sau này tôi nhớn rồi, thỉnh thoảng bu tôi ôn nghèo kể khổ, bảo “chỉ ông Thông là khổ nhất, chả biết thịt sữa là gì, tinh dững ăn độn”. Bu tôi kể lúc tôi còn bú nhưng bu chả có sữa, bởi ăn toàn những khoai, sắn, củ rau muống thì lấy đâu ra sữa. Tôi còi cọc đèo đẹn, nuôi mãi mới lớn cũng một phần do tôi là sản phẩm của thời đại thiếu thốn “dọn tí phân rơi nhặt từng ngọn lá/mỗi hòn than mẩu sắt cân ngô”, học đến lớp 10 mà chỉ loắt choắt như đứa lớp 7-8 hệ 12 bây giờ.

Thứ Bảy, 20 tháng 5, 2017

Say chiến thắng

TRẦN QUỐC QUÂN (nhà văn)

Ngay từ thời đỉnh cao của chế độ bao cấp, bằng các phương pháp phân tích thống kê, tôi đã phát hiện ra điều gì đó sai sai

Sau khi kết thúc chiến tranh chống Mỹ, cả nước ta sôi lên trong cơn lên đồng tập thể "Đánh Mỹ được thì chả điều gì ta không làm được". Tôi còn nhớ, năm 1976, trước Đại hội đảng lần thứ 4, trợ lí của Bí thư thứ nhất Lê Duẩn (lúc đó chưa có chức danh tổng bí thư) đến nói chuyện tại hội trường trường đại học Kinh tế Quốc dân. Cả hội trường hầm hập hơi người càng trở nên nóng hơn bởi những lời có lửa của ông ấy, rằng trữ lượng dầu của nước ta lớn đến mức, dầu của ta lớn như con voi thì dầu Trung Đông bé như con tem dán lên lưng con voi, rằng chỉ trong vòng 20 năm nữa kinh tế Việt Nam sẽ vượt Pháp, nước có dân số tương đương...

Người hăng hái nhất đẩy đất nước vào cơn lên đồng điên loạn là Tố Hữu với những vần thơ lạc quan cách mạng đầy hoang tưởng. Có lẽ say quyền lực nên những vần thơ của ông vốn đã ít chất lãng mạn, ngày càng mang hơi hướng xã luận chỉ đạo hơn. Tôi còn nhớ bài xã luận của ông chiếm hết 2 trang giữa báo Nhân dân có tít "Nhân rộng điển hình Định Công ra cả nước" đầy những lí lẽ giáo điều kêu gọi đưa phong trào hợp tác hóa nông nghiệp của nước ta lên tầm cao mới với cách thức, chẳng cần đầu tư, làm mẹ gì, chỉ cần sáp nhập nhiều HTX bậc thấp là thành 1 HTX bậc cao. Ấu trĩ nhỉ!

Thứ Năm, 18 tháng 5, 2017

Thơ nịnh

Chả giấu gì, tôi là một trong khá nhiều người từng thích nhà thơ Chế Lan Viên và thơ của ông. Cứ thấy có giọng điệu lạ thì thích thôi. Mà nói của đáng tội, ông Chế có khá nhiều câu đọc được.

Nhưng ông và ông Xuân Diệu là hai nhà thơ nịnh thượng hạng, siêu nịnh. Nhiều câu nhiều bài chối không chịu được. Bài "Ngói mới" của Xuân Diệu là một ví dụ. Chế cũng chả kém. Khi nông dân bị ép vào hợp tác xã làm ăn ba chập ba cháo, đói vàng cả mắt thì ông viết "Ruộng đoàn tụ nên người thôi chia cắt/Đêm no ấm giọng chèo khuya khoan nhặt/Lúa thêm mùa khi lúa chín về ta/Đều lộng hương thơm những cánh đồng hợp tác/Chim cu gần, chim cu gáy xa xa"... Đại loại nịnh thối vậy.
Thời ấy, nịnh thì sống. Đến cá tính, thẳng thắn như cụ Nguyễn Tuân cũng có lúc phải chua chát thừa nhận "tôi sống được đến lúc này cũng bởi im mồm". Toàn đảng toàn dân đồng thanh nịnh thì thơ dở cũng thành thơ hay.

Hồi xưa, mấy anh em tôi khi đọc trong sách giáo khoa lớp 10 bài "Người đi tìm hình của nước" của đại thi sĩ nịnh Chế Lan Viên đã rất thắc mắc về câu mở đầu "Đất nước đẹp vô cùng nhưng Bác phải ra đi". Ai cũng tấm tắc khen câu thơ hay, khen thi sĩ tài hoa trổ bút thần, khen hình tượng con người bỏ nước đi tìm đường cứu nước, mà không hề thắc mắc tại sao đất nước đã đẹp đến thế, đẹp vô cùng, còn bỏ đi làm gì.

Hồi xưa có những trường hợp con nhà địa chủ, giàu có, gia thế, sống rất sung sướng nhưng quyết chí bỏ nhà ra đi làm cách mạng bởi nhiều nhà khác còn đói nghèo, bị áp bức (như ông Trường Chinh chẳng hạn). Bỏ nhà mình giàu có với mục đích mọi nhà cùng giàu có.

Nếu cụ bỏ nước đẹp vô cùng đi với mục đích cứu cả thế giới lầm than, làm cách mạng quốc tế toàn địa cầu thì bỏ nước còn có lý, nước mình đẹp nhưng nhiều nước khác vẫn đen tối, u ám, xấu xa, mình hy sinh, từ bỏ cái đẹp để đi cứu người ta, sẽ dễ chấp nhận. Đằng này nước mình đã đẹp rồi, lại còn bỏ đi. 

Nếu nước lầm than dưới ách cai trị của thực dân phong kiến mà khen là đẹp thì phải xem lại nhà thơ Chế Lan Viên. Nói theo kiểu cô Tạ Bích Loan, viết như thế nhằm mục đích gì.

Nguyễn Thông

Thứ Ba, 16 tháng 5, 2017

Án văn (tiếp)

Hôm trước trong bài Án văn phần 1, nhân nhắc lại vụ án văn nghệ kinh thiên động địa Nhân văn giai phẩm, tôi lục tìm đống sách nhà mình tòi ra mấy cuốn đáng giá, giấy đã ố vàng theo thời gian, quý nhất là cuốn Phấn đấu vì một nền văn nghệ xã hội chủ nghĩa của ông Tố Hữu. Quý ở chỗ muốn nói thì phải có sách, mách có chứng, kẻo ai đó lại bảo mình phịa. Lẩn mẩn giở đọc mấy bài, cứ giật thon thót. Giời ạ, làm sao mà ngày xưa người ta lại có thể tung hô bốc lên tận may xanh được cái giọng điệu đao phủ, phát xít, côn đồ như vậy. Rồi tặc lưỡi, với ông trùm - chánh mật thám phòng nhì nhà đoan kiểm duyệt văn nghệ Tố Hữu ấy, không tung không hô thì chỉ có nước đi tù.

Lạ ở chỗ, khá nhiều vụ án văn nghệ có dính dáng, liên quan tới ông Lành (Tố Hữu) nhưng về sau người ta cố gắng chiêu tuyết cho ổng, thậm chí bảo ông không có lỗi, không can dự gì vào những số phận bị vùi dập, chẳng hạn với Phùng Quán (cháu họ ông, gọi ông bằng cậu), Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Nguyễn Hữu Đang (nhóm Nhân văn giai phẩm), Hoàng Cát (vụ Cây táo ông Lành), Phạm Tiến Duật (vụ Vòng trắng), Việt Phương (vụ Cửa mở)… Người ta biện hộ, nếu muốn quy trách nhiệm cho ông Tố Hữu thì phải có chứng cứ, văn bản, lệnh của ông. Có những bài bênh ông còn viết rằng ông rất quý Phùng Quán, ông tình cảm với Hoàng Cát, ông khen Việt Phương…, thế mà cứ đổ vấy cho ông, v.v..

Xin nhớ rằng, trong bộ máy cai trị này, chả riêng trong lĩnh vực văn nghệ, lệnh miệng nhiều khi còn ghê hơn lệnh giấy. Không vừa ý cái gì, người ra lệnh chỉ nói vài ba câu, cấp dưới cứ thế mà quắn đít thực hiện. Cấm cãi. Bố đứa nào dám cãi. Ông Phạm Tuyên viết nhạc, công lao với cách mạng ít ai bằng, nhưng mấy lần xét giải thưởng Hồ Chí Minh đều trượt, chẳng hạn “ngài to to” nào đó thủng thẳng buông một câu “ông ta là con Phạm Quỳnh, cần phải thận trọng, xem xét cho kỹ” thì danh sách đóng lại cái rụp. Xứ này, biết bao người, trong đó có văn nghệ sĩ, chết bởi những câu vu vơ kiểu vậy.

Thứ Hai, 15 tháng 5, 2017

Chủ nghĩa tư bản thân hữu

TS NGUYỄN SĨ DŨNG (nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội)

Chủ nghĩa tư bản thân hữu là thuật ngữ được dùng để mô tả một nền kinh tế mà trong đó thành quả kinh doanh phụ thuộc vào các mối quan hệ thân thiết giữa các doanh nhân và các quan chức chính quyền. Nó được biểu hiện bằng cách cư xử thiên vị của chính quyền cho các doanh nghiệp thân hữu trong việc cung cấp tài chính, giấy phép, các khoản miễn giảm thuế và các hình thức can thiệp khác.

Thế thì tình hình của chủ nghĩa tư bản thân hữu ở Việt Nam chúng ta như thế nào? Dưới đây, không phải là sự khám phá ra Châu Mỹ, mà chỉ là những biểu hiện cụ thể ai ai cũng biết.

Trước hết, xây dựng mối quan hệ với các quan chức là rất quan trọng để có thể làm ăn dễ dàng. Rất nhiều doanh nghiệp coi đây không chỉ là một sự cần thiết, mà còn là một cách đầu tư sinh lợi dễ dàng và hiệu quả. Dự án đầu tư vào các quan chức bắt đầu từ việc tài trợ cho chuyện chạy chức, chạy quyền. Theo dư luận, một số doanh nghiệp thậm chí còn trực tiếp đứng ra vận động và mua phiếu cho không ít các quan chức. Đây là mối quan hệ hai chiều: các doanh nghiệp có thể xin phép được tài trợ, mà các quan chức cũng có thể kêu gọi tài trợ. Nói thẳng ra hay không nói thẳng ra thì cả hai bên đều hiểu cam kết bất thành văn ở đây: “Bọn em giúp anh lên thì sau này anh hỗ trợ cho bọn em”; “Các chú giúp anh lên, thì sau này anh tạo điều kiện cho các chú”. Nhiều nơi sự việc nghiêm trọng đến mức nếu không được các doanh nghiệp ủng hộ thì ít ai có thể chiến thắng được các đối thủ cạnh tranh. Đây, có lẽ, đang là cách phổ biến nhất hình thành lên hệ thống các doanh nghiệp sân sau, doanh nghiệp thân hữu.

Chủ Nhật, 14 tháng 5, 2017

Chuyện vặt thời đã qua: Chuyện rửa chân đi ngủ

Thời hoa niên của những đứa trẻ nghèo trôi qua trong nghèo đói và chiến tranh thường đầy những chuyện buồn. Có những lúc muốn rứt phắt ra, không nhớ nữa, không cho nó nằm trong đầu nữa mà chả được. Có lẽ chúng đã ăn vào từng tế bào não mất rồi. Nhiều bận nông nổi nghĩ, phải chi có thứ chất tẩy rửa cực mạnh, hơn cả bột giặt Tide hoặc Omo, nhét vào đầu một cục to tướng, cho nó ăn mòn đi, nhạt đi, chỉ còn những chuyện vui, hoặc thế vào đó là niềm hồ hởi hướng tới tương lai thì hay biết mấy. May thay, ý nghĩ dại khờ đó không thành sự thật.

Trong những kỳ trước, tôi đã kể về mấy chuyện vặt vãnh mà tụi trẻ con nông thôn miền Bắc thập niên 60 - 70 vẫn thực hiện hằng ngày như rút rơm từ cây rơm vào bếp, lau bóng đèn và châm dầu, chơi đánh trận giả… Cái vui xen lẫn cái buồn, giờ nhiều đứa trong đám ấy tóc muối tiêu hoặc ngả bạc mỗi khi nhắc lại vẫn bâng khuâng. Có ối thứ việc chả ra việc nhưng vẫn cứ nhớ, kể cả “việc” đi rửa chân trước khi ngủ, soi muỗi trong mùng, rửa rau lợn, canh ruộng dưa…

Sau này, có lần tôi bảo tụi nhỏ nhà tôi, rằng mấy đứa bay lãng phí, giày dép đế còn dày nguyên, quai chắc nình nịch thế kia mà bỏ, phí quá đi mất. Chúng cười, bố chỉ được cái nết trùm sò, cứ như bố thì người ta làm ra bán cho ai. Nào chúng có biết bố chúng suốt cả tuổi thơ chỉ ao ước xỏ một đôi dép nhựa tái sinh lành lặn, bởi thường đi chân không suốt ngày, ngay cả mùa đông rét mướt.

Thứ Bảy, 13 tháng 5, 2017

Dành cho K17: Bá Tân chia sẻ cùng Xuân Ba về bài báo bị cắt xén

BÁ TÂN
Chỉ một lần “quan hệ” với Nguyễn Trần Bạt, thế mà Xuân Ba có đến hai… đứa con tinh thần.

Một đứa do người khác đẻ ra.

Một đứa do Xuân Ba sinh hạ.

Đứa con đích thực của Xuân Ba trình làng trên blog Nguyễn Thông.

Cái đứa (bài báo đã bị cắt xén thô bạo) do người khác đẻ ra đi đứng xiêu vẹo, tập tễnh ở nơi, tờ báo mà Xuân Ba được coi là công thần.

Tếu táo cùng cháu cụ Nam Cao

Ấy là tôi cứ hơi bị nhiễm cái thói thấy người sang bắt quàng làm họ nên lôi cả cụ cha đẻ của anh Chí Phèo vào. Nhưng không phải không có lý do. Người mà tôi đang định nói tới đây chính là Trần Quốc Quân, bạn tôi. Y là con giai một người khá nổi tiếng, nguyên mẫu của cụ giáo San trong cuốn truyện Sống mòn chả mấy người không đọc, và đương nhiên cụ tác giả Nam Cao Trần Hữu Tri là nguyên mẫu cho anh giáo Thứ. Hai ông giáo sống mòn đi, rỉ đi, mục ra, không có lối thoát trong một xã hội bế tắc. Cả hai họ Trần, là anh em họ. Vậy nên nói ông bạn tôi, Trần Quốc Quân, là cháu cụ Nam Cao cũng đúng rồi.

Y từ Ba Lan về nước lần này do dính nợ… văn chương. Đang là doanh nhân thành đạt, làm ăn thuận lợi, bỗng một ngày nổi máu trội gien văn chương của ông bác họ, cứ thế cắm cúi viết. Bê trễ nhãng cả kinh doanh, nghe nói vợ nó mắng cho. Vậy nhưng vẫn không chừa. Hì hục viết. Đăng trên Phây búc, nhiều người đọc khen hay. Có đứa xui thế thì làm văn chương đi, tội gì bỏ uổng. Lại cắm cúi viết, chỉnh sửa cho ra dáng đứa con tinh thần. Vợ nó lại cằn nhằn. Trên đời này, vợ nào mà chẳng cằn nhằn, mắng mỏ chồng. Phớt tất. Cuốn tiểu thuyết Tuyết hoang ra đời trong cái bọc sinh nở như vậy.

Quay lại chuyện lần này, y đẻ cu con thứ hai trong đời văn chương. Kỳ sinh sau, con rạ nên dễ dàng hơn so với con so Tuyết hoang. Quân quẩy gánh văn về, cuốn tiểu thuyết hoạt kê Bóng làng, Nhà xuất bản Trẻ in và xuất bản như đợt đẻ đầu. Nghe y nói, buổi giới thiệu ở Hà thành cuối tháng 4 vừa rồi, tại phòng lễ của Thư viện Hà Nội trang trọng lắm, đích thân lão Phạm Xuân Nguyên đầu bạc giới thiệu. Sách bán chạy, đến nỗi có đứa bạn tôi ở thủ đô nghe lào xào về cuốn Bóng làng, chạy vội ra phố sách Đinh Lễ gần hồ Gươm tìm mua, mỏi mắt mỏi chân không thấy bèn nhắn tôi nếu Sài Gòn sẵn thì mua hộ thị một cuốn. Không thấy nói gửi tiền, hì hì.

Thứ Sáu, 12 tháng 5, 2017

Cứu

Cứu dưa, cứu vải, cứu tôm
Cứu gà cứu lợn, cứu chôm cứu xoài
Cứu cá tra, cứu muôn loài
Cứu Sơn Trà, cứu biển dài, cứu quan
Cứu tình hữu nghị anh em
Cứu nền kinh tế kèm thêm thị trường
Hố sâu cứu kẻ đi đường
Ghế lung lay cứu những phường hại dân.

Nguyễn Thông

Thứ Ba, 9 tháng 5, 2017

Chống lãng phí: Chỉ thị một đằng, thực hành một nẻo

Giữa bao nhiêu sự kiện thời sự nóng hổi diễn ra trong nước và trên thế giới, thì dư luận cũng rất quan tâm, bức xúc trước tình trạng lãng phí, xa hoa, chuộng hình thức xảy ra nhan nhản ở đất nước này. Đủ cả ngoài Bắc trong Nam, vùng núi đồng bằng, vùng sâu vùng xa, đô thị trung tâm lẫn tỉnh lẻ. Hình như lãng phí xa hoa đã thành dịch, thành thứ bệnh khó chữa.

Trước khi bàn về chuyện này, có lẽ cần nhắc lại bản chỉ thị chưa phải lâu lắc gì mà Đảng đã ban hành. Đó là chỉ thị của Ban Bí thư về tiết kiệm, chống lãng phí do ông Lê Hồng Anh – Thường trực Ban Bí thư ký ngày 21.12.2012. Không phải ngẫu nhiên mà tới thời điểm đó đảng đặt ra vấn đề chống lãng phí bởi như trong bản chỉ thị có viết “Thời gian gần đây, tình hình lãng phí vẫn còn xảy ra nghiêm trọng, gây bức xúc trong xã hội, nhất là trong bối cảnh kinh tế đất nước và đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn”. Bản chỉ thị nhấn mạnh “Cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, mặt trận tổ quốc, đoàn thể nhân dân và cán bộ, đảng viên cần xác định thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ hằng ngày và nội dung sinh hoạt hằng tháng của chi bộ, cơ quan, tổ chức; cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu đúng và thực hiện nghiêm chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”, “tổ chức các ngày kỷ niệm theo hướng tiếp tục tiết giảm quy mô, thời gian tổ chức, bảo đảm thiết thực, thật sự tiết kiệm và có ý nghĩa giáo dục cao”...

Không chỉ tổ chức đảng mà Quốc hội, Chính phủ cũng luôn đặt ra vấn đề tiết kiệm, chống lãng phí, yêu cầu toàn thể cán bộ, nhân dân, các cấp các ngành, từ trung ương tới địa phương phải triệt để thực hiện. Quốc hội đã có hẳn Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Thủ tướng Chính phủ tháng 2.2016 đã ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Nói một cách ngắn gọn, tiết kiệm và chống lãng phí là quốc sách, không phải nghi ngờ gì nữa.

Điều đáng lo ngại, pháp luật, chỉ thị, chương trình là vậy nhưng việc thực hiện, thi hành trên thực tế ở mọi lúc mọi nơi lại rất tùy tiện, trớ trêu, lôm côm, thậm chí cố ý làm ngược lại.

Thứ Hai, 8 tháng 5, 2017

Cùng chuyên gia Nguyễn Trần Bạt lan man chuyện tỉ phú Việt

Ông bạn Xuân Ba vừa nhoáy vội mấy dòng cho tôi. Rằng:
"Gửi Nguyễn Thông. Tao gửi mày nội dung trò chuyện với chuyên gia Nguyễn Trần Bạt về tỉ phú Việt. Tiếc hùi hụi cùng xót xa khi một vấn đề được triển khai công phu và hơi bị thú vị đã bị khuôn và gò lại trong một bài viết ngắn (còn 1/3) rất chi là phải chăng để đăng trên tờ báo giấy. Còn đây mới là toàn bộ nội dung cuộc trao đổi, mày ạ. Xuân Ba". 

Tôi xin giới thiệu toàn bộ bài viết thú vị của lão bạn

Cùng chuyên gia Nguyễn Trần Bạt lan man chuyện tỉ phú Việt
XUÂN BA

Tạp chí Forbes (Mỹ) vừa công bố danh sách tỉ phú thế giới năm 2017. Theo đó, Việt Nam lần đầu có 2 tỉ phú góp mặt. Đó là ông Phạm Nhật Vượng, Chủ tịch Tập đoàn VinGroup. Ông Vượng xếp thứ 867 với tổng tài sản 2,4 tỉ USD. Thứ hai là bà Nguyễn Thị Phương Thảo, CEO VietJet Air( sở hữu khối tài sản trị giá 1,2 tỉ USD, xếp thứ 1.678 trên thế giới) Bà Thảo từng giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Ngân hàng Phát triển TP.HCM (HDBank).

Sau 42 năm ngày Giải phóng miền Nam thống nhất đất nước và 30 năm Đổi Mới, việc phát lộ 2 nhân vật lần đầu góp mặt trong đội hình tỉ phú thế giới đã thu hút sự quan tâm rộng rãi của công luận.

Chữ của người giàu

Xuân Ba: Hôm nay tôi muốn trao đổi với anh về hiện tượng mà xã hội đang quan tâm là sự xuất hiện của các tỉ phú. Nhưng điều đầu tiên gây cho tôi ấn tượng hôm nay là quanh chỗ làm việc của anh cơ man nào là sách. Tỷ phú sách Nguyễn Trần Bạt làm thế nào và thời gian đâu để đọc? Bí quyết gì để tiêu hóa khối lượng tri thức mà anh nạp vào thông qua kênh đọc như thế?

Nguyễn Trần Bạt: Bí quyết của tôi là tôi đọc sách từ tấm bé, do số phận đưa đẩy. Tôi đọc đến mức thuộc nhiều tác phẩm văn học Pháp mà giới trí thức đưa vào Việt Nam từ năm 1936-1939. Ví dụ tác phẩm của Chateaubriand một tác giả theo trường phái tự nhiên chủ nghĩa rất nổi tiếng, hay tác phẩm của André Gide một người mà Nguyễn Tuân rất thích. Tôi đọc những quyển sách ấy từ năm lên tám, thông qua bố tôi. May mắn là tôi có một ông bố rất quan tâm đến việc đọc sách. Tiếng Pháp đối với bố tôi giống như quốc ngữ. Trong nhà tôi, đến mẹ tôi là bà nội trợ mà cũng võ vẽ tiếng Pháp. Năm tôi khoảng sáu tuổi, bố tôi thuê một cô giáo đã tốt nghiệp tú tài bán phần làm gia sư cho chúng tôi. Ở trong nhà, cô ấy là người quan trọng hàng thứ ba sau bố mẹ tôi, có quyền trừng mắt với chúng tôi. Sau này tôi cũng cho những đứa con của mình học tiếng Anh và chơi piano từ năm sáu tuổi.

Ông Nguyễn Trần Bạt

Tôi quan niệm con người là một thực thể thông tin. Kiến thức và thông tin mà không trở thành một bộ phận ở trong mình thì mọi sự đọc là vô ích. Tôi biết nhiều người muốn tìm cách nào đó để biến một số kiến thức chung chung thành thứ có thể trôi ra, trôi vào một cách quen biết trong đầu mình, nhưng không làm được. Người tinh nhìn là biết ngay. Con người có thể có những đặc điểm nhận dạng văn hóa khác nhau, có người trông quê quê, có người trông có vẻ đô thị, có người mang phong cách kiểu Tây, có người mang phong cách truyền thống. Nếu thích thì người ta có thể tạo cho mình những dáng vẻ như vậy, nhưng cái duyên dáng của một người đọc thật thì không ai bịa ra được.

Chủ Nhật, 7 tháng 5, 2017

Án văn

Nhân chuyện bác Việt Phương, tác giả tập thơ nổi tiếng Cửa mở rời cõi nhân sinh hôm qua (6.5.2017), sực nhớ đến những vụ án văn ở xứ này.

Án văn, nói nôm na là những vụ án liên quan đến văn chương, văn nghệ, nhà thơ nhà văn, văn nghệ sĩ. Có khi nạn nhân chết chỉ do 1 chữ chứ không cần cả bài, cả tập. Chết mà không biết mình vì sao bị chết.

Phải công nhận xứ ta nhiều án văn, có những án kinh hoàng, thê thảm, đại bi kịch. Triều Lê Thái Tôn thế kỷ 15, con người bậc nhất của thời đại là Nguyễn Trãi đã chết bởi sự ganh ghét, đố kỵ của đám tiểu nhân đắc chí, trong đó có một phần từ án văn. Kẻ hoạn quan Lương Đăng được vua tin dùng vốn sẵn từ lâu ghét Nguyễn Trãi nên tìm mọi cớ vùi dập ông. Mỗi điều Nguyễn viết ra đều được Lương săm soi vạch vòi, Nguyễn có né cách mấy cũng bị quy thành tội. Lời tâu của cụ Nguyễn Ức Trai về nhã nhạc là ví dụ, chẳng những không được vua lắng nghe mà còn bị vua xem thường, bỏ qua bởi Lương Đăng đã xúc xiểm, cho rằng Nguyễn Trãi lên mặt dạy vua, coi thường bậc minh quân, bôi xấu thời đại dưới sự cai trị của đấng thiên tử chí tôn… Một khi vua đã loại ai đó ra khỏi mắt khỏi óc thì người đó chỉ còn cách chết. Vì vậy, thời điểm Nguyễn Trãi và 3 họ lên đoạn đầu đài cũng là lúc báo hiệu triều đại nhà Lê bắt đầu lung lay mục ruỗng, chỉ còn chờ ngày sụp đổ. Khi Lê Tư Thành lên ngôi, hiệu Lê Thánh Tông, ông ta đã cố hết sức giữ vững cơ nghiệp ông cha, trong đó có việc chiêu tuyết, giải oan cho Nguyễn Trãi nhưng dù gì đi chăng nữa thì án oan Nguyễn Trãi đã thành vết nhơ cực kỳ tệ hại trong lịch sử dân tộc, trong triều đại nhà Lê có nhiều chiến công hiển hách chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc.

Thứ Sáu, 5 tháng 5, 2017

Biên tập

Chiều qua 4.5, Văn phòng Chính phủ họp báo, có nhắc lại vụ xảy ra ở xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Ông Mai Tiến Dũng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ chủ trì như thường lệ.

Ngứa nghề, tôi phải biên tập lại lời "đồng chí" Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng. "Đồng chí" nói: "Nếu chúng ta sai, thì chúng ta sẽ nhận lỗi trước dân. Nếu dân sai, thì dân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật".

Ông Dũng à, ông nói vậy khó nghe quá, chả có tí dũng nào, phí cái tên các cụ đặt cho. Các bố làm sai mà chỉ nhận lỗi thì hài hước quá. Kiểu này thì nhận lỗi cả ngày được. Thế các bố đứng ngoài, đứng trên pháp luật à, pháp luật không có tị ti giá trị gì à. Pháp luật chỉ dành cho dân à... Xưa nay xin lỗi nhiều rồi, nhảm rồi mà không biết chán sao.

Mà sao lại "chúng ta"? Phải nói rõ là bộ máy cầm quyền, là cán bộ của đảng và nhà nước, chứ "chúng ta" ảo bỏ mẹ. Tất cả, dù cán bộ hay dân, đều bình đẳng trước pháp luật, chứ không có chúng ta chúng tiếc nhé. Nhưng cũng phải nhìn nhận một điều, ông Dũng đã sổ toẹt ra cái thực chất lâu nay bộ máy cai trị hoàn toàn là thực thể riêng biệt, là "chúng ta" như ông Dũng nói, tách rời khỏi hẳn nhân dân, thậm chí đối lập với dân.

Phải công nhận giới lãnh đạo càng ngày càng ăn nói linh tinh, nhố nhăng. Chán bỏ cụ.

Nguyễn Thông

Thứ Năm, 4 tháng 5, 2017

San bằng con người

VƯƠNG TRÍ NHÀN (nhà văn)

Trên đường Sài Gòn, một lần, tôi được nghe một người lái xe ôm kể rằng ông ta vừa về hưu, so với tuổi là hơi sớm. Có hai điểm làm cho ông chán:

Giám đốc là người quá dốt, không hiểu công việc. Trong xưởng, người chăm với người lười cũng như nhau, cuối năm ai cũng tiên tiến hết.

Tôi đoán chính ra ông là một người thợ giỏi. 

Tiếp tục câu chuyện về nỗi đau của con người thời nay, tôi nghĩ rằng cái đau của ông thợ nói trên là ở chỗ phải sống trong một xưởng máy mà chăm lười như nhau, vàng thau lẫn lộn.

Nhiều cuốn sách tôi mua là tập hợp hỗ lốn những bài báo hay lẫn với những bài dở, mỗi bài một kiểu, đến mức có lần mua về tôi phải xé hết những bài nhảm nhí thì mới yên tâm đọc tiếp các bài giá trị trong tập sách.

Trong nghề văn chương, các tuyển tập thường sắp xếp một cách vô cảm, nghĩa là theo abc tên tác giả. Và nếu nhìn vào chất lượng thì người ta thấy nhiều bài chỉ được chọn là do vai vế tác giả của nó thế nọ, thế kia chứ không phải do chất lượng.

Từ hồi đi học, tôi đã cảm thấy, người học giỏi thì hay bị làm phiền.

Các lớp tiểu học bây giờ có lối đưa cả những học sinh cá biệt vào, cá biệt theo nghĩa học kém, vì thế làm hỏng tiến bộ chung của cả lớp.

Một khía cạnh khác của việc san bằng con người đang được kéo dài là thù ghét những phần tử ưu tú.
Xã hội chỉ có thể đi lên nếu những người ưu tú có vị trí xứng đáng làm mũi nhọn kéo cả cộng đồng đi theo. Nhưng ở Việt Nam nhiều khi có tình trạng ngược lại.

Cái tội của cải cách ruộng đất không phải chỉ là khuyến khích người ta tố điêu, làm bậy. Mà cái chính là khích động sự căm ghét những người giàu có, cho rằng những người giàu có là những người hư hỏng, gian ác, đáng bị tuyệt diệt. 

Thật ra thì trừ một số cá biệt, những người giàu có này, chính là những người biết tính toán công việc và giỏi sử dụng nhân công dưới quyền.

Còn chiến tranh thì lại làm công việc san bằng con người giống như một cái máy gạt khổng lồ. Sẵn lòng tự trọng, những người ưu tú thường xuất hiện ở hàng đầu và đã chết. Tới ngày chiến thắng, chỉ còn lại những người kế theo tiếp nhận chiến công của đám ưu tú vừa bị hy sinh, tận hưởng vinh quang và lợi lộc.

Thứ mất mát thường bị người ta lờ đi này, thật ra không gì bù đắp nổi. 

Sau những cuộc chiến tranh kéo dài quá sức chịu đựng của con người, các xã hội hậu chiến thường lụn bại một thời gian, một phần lý do là vậy. Nơi ngắn nơi dài tùy mức độ của cuộc chiến.

Vương Trí Nhàn